invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Werksessie kwaliteit en eigen regie: Zorg zonder aannames

Gepubliceerd op:

Op 11 december 2015 organiseerde In voor zorg! de werksessie ‘Kwaliteit en eigen regie’. De dag werd voorgezeten door Niels Schuddeboom, zelf ‘zorgvrager’, die tijdens het plenaire deel van de bijeenkomst een uniek inkijkje gaf in wat ‘eigen regie’ nou echt betekent. Daarvoor nam hij taalgebruik als bijzonder en belangrijk uitgangspunt.

Tijdens de bijeenkomst was cartoonist Mark de Koning aanwezig, die het thema omlijstte met vaak humoristische en treffende beelden.

Clean language

Na een kort welkom van Diana Kole, kennismanager bij In voor zorg!, neemt Niels het woord. Groot komen de begrippen ‘eigen regie’ en ‘zelfregie’ in beeld, die hij vervolgens met behulp van de methodiek ‘clean language’ afpelt. Wat is belangrijk? In de kern passen volgens hem ‘vermogen’ (wat kan iemand, en wie bepaalt dat?), ‘laten houden’ (wat per definitie betekent dat een ander daar invloed op uitoefent) en ‘zelfstandig’ (kun je wel écht zelfstandig zijn? Iedereen heeft elkaar uiteindelijk toch nodig?). Niels benadrukt dat het afpellen van de taal die je gebruikt noodzakelijk is om te komen tot een goede vorm van eigen regie.

Werksessie kwaliteit en eigen regie, Niels Schuddeboom spreekt over taalgebruik

Niels heeft de zaal bij aanmelding voor de bijeenkomst gevraagd naar hun definitie van eigen regie. ‘Zelf keuzes kunnen maken’ was een belangrijke uitkomst, en dat stelt hem gerust. Op de vraag ‘Wat is uw grootste uitdaging?’ werden diverse antwoorden gegeven, maar vooral ‘het luisteren naar mensen’ – cliënten, vrienden en familie. Maar hoe gaat dat eigenlijk? Hoe luister je écht?

Welke sok eerst?

Niels woont thuis en heeft zelf dagelijks hulp nodig, die hij bekostigt uit een persoonsgebonden budget. ‘Het zijn vooral heel aardige mensen die niet heel erg bezig zijn met protocollen, maar vooral met aansluiten bij wat voor mij van belang is’, vertelt hij. ‘Voor mij is het belangrijk dat ik een team vorm met de mensen die met mij werken. “Be nice or leave” is daar wederzijds een belangrijke factor in.’

Eigen regie kent voor Niels een aantal middenwegen. Als voorbeeld beschrijft hij de situatie waarin hem bij het aantrekken van zijn sokken telkens opnieuw werd gevraagd ‘welke sok eerst?’. Eigen regie, maar niet bevredigend. Niels: ‘Eigen regie is niet telkens heel uitgebreid uitleggen hoe iemand iets precies moet doen, maar al doende iemand begeleiden om tot een goed resultaat te komen.’

Tijdens de werksessie 'Kwaliteit en eigen regie' sprak Niels Schuddeboom over wat eigen regie nou eigenlijk is

‘Iedereen heeft psychosociale zorg nodig, dus jij ook’.

De kern van wat Niels de zaal wil meegeven zit ‘m in het opletten met aannames die je al dan niet onbewust maakt. Als voorbeeld schetst hij een aantal scherpe eigen ervaringen. Zo was er een zorgverlener die zonder blikken of blozen meedeelde: ‘Iedereen die hier woont heeft psychosociale begeleiding nodig, dus jij ook’. De zaal reageert geschrokken. Daar zou iedereen zich verbolgen over voelen. Waarom zou je dat dan wel kunnen zeggen tegen iemand die zorg nodig heeft?

‘Is dat echt zijn kind?’

Niels vertelt trots over zijn zoontje Sep, net twee weken oud. Niels: ‘Maar als ik in mijn rolstoel de verloskundigenpraktijk binnenkom, draaien alle hoofden mijn kant op, alsof ze willen zeggen “Is dat echt zíjn kind?”’. Hij benadrukt dat het normale leven de beste basis is voor het leven. ‘En daar kan ook een kind bij horen. Natuurlijk is daar dialoog voor nodig, maar de opvatting dat het per definitie niet kan, is heel eng. Toch kom je dat ook tegen. En als dat je opvatting is, dan heeft dat ook gevolgen voor de taal die je aan eigen regie geeft.’

Het is belangrijk om de mens te blijven zien als mens, met eigen behoeften en wensen en verlangens. Het is niet dat je niet voor mensen mag zorgen, júist wel! Maar wees bewust van wat je doet, op het moment dat je het doet. Pas dan kun je ook dingen veranderen.

Niels Schuddeboom sprak tijdens de werksessie 'Kwaliteit en eigen regie' onder meer over bewustzijn rondom wat je doet wanneer je het doet

Verandering begint met een vraag

Niels haalt ter illustratie het gedicht ‘Iemand stelt de vraag’ van Remco Campert aan, omdat verandering begint met iemand die een goede vraag stelt. Het komt uit het boek ‘Zelfsturing of samensturing’ van Kees Schilder en Joop Boukes, dat gaat over leiderschap bij cliënt-georiënteerd werken.

In een treffende video, de TED-talk van Derek Sivers – How to start a movement, maakt hij nog beter zichtbaar wat hij precies bedoelt. Bij het starten van een verandering, dus bijvoorbeeld het faciliteren van eigen regie, gaat het om een leider die opstaat en de juiste vraag stelt. De eerste volger brengt daarna de zaak aan het rollen. Hoewel je als een dergelijke ‘lonely nut’ soms lang moet volhouden om mensen mee te krijgen, is het zaak om niet op te geven!

Olifantvrije vragen

In het tweede filmpje spreken Wendy Nieuwland en Maaike Nooitgedagt op de PechaKucha Night Amersfoort over ‘zuiver communiceren’. Kern van de boodschap is dat iedereen een ander beeld heeft van bepaalde dingen, met ieder zijn eigen kenmerken en vanuit het eigen referentiekader: een eigen olifant. Het is waardevol om deze beelden verder te onderzoeken als je er iets mee wilt bereiken, om helder te krijgen of iedereen wel op een lijn zit. Daarvoor gebruik je ‘olifantvrije vragen’ – open vragen zonder aannames. Je onderzoekt de wereld achter de woorden die iemand gebruikt, en krijgt dan een veel beter beeld van wat die ander bedoelt. Of, zoals Johan Cruijff het zegt: ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt.’

Dat geldt ook voor eigen regie. Wat dat inhoudt kan voor iedereen anders zijn. Niels vraagt de zaal dan ook: ‘Bij wat van wat u vandaag de dag ziet of doet, zou u zich straks vragen moeten stellen om verder te komen met eigen regie?’

Tijdens de werksessie 'Kwaliteit en eigen regie' sprak Niels Schuddeboom over wat eigen regie nou echt betekent - en had het onder andere over 'olifantvrije vragen'

Eigen regie uit handen geven, regie houden

Er komt een vraag uit de zaal. Is het soms niet ook fijn om de regie uit handen te geven? Niels beaamt dit: ‘Er zijn genoeg momenten waarop ik dat doe, omdat het ook fijn of verstandig is om dat te doen. Als ik zelf de luier van Sep zou moeten verschonen, levert dat door mijn spasmen problemen op. Maar ik kan wel tegen de kraamzorg zeggen dat ik alles wil zien wat zij doet. Want dan weet ik hoe hij het beste verzorgd kan worden, wat hij fijn vindt en wat niet. En dan kan ik binnen mijn eigen mogelijkheden zelf regisseren hoe mijn zoon verzorgd moet worden. Soms is het prima om de eigen regie niet te hebben, maar het gaat ook om regie hebben, en dat is iets anders.’

Pitches

Vervolgens is het tijd om in twee workshops het onderwerp nader te gaan verkennen. De sprekers pitchen de inhoud van hun workshop voor het publiek, zodat zij een keuze kunnen maken voor een van de workshops.

Vivium en Hilverzorg

Marleen Prins vertelt over het experiment eigen regie van Vivium. Hoe voert de organisatie het gesprek met haar klanten? Vivium onderzoekt hoe zij zorg kan bieden vanuit de behoefte van de cliënt, in plaats van het aanbod van de organisatie. Daarmee zijn zij al enige tijd bezig en lopen tegen een aantal vraagstukken aan. Wie voert het gesprek? En als het bijvoorbeeld gaat om mensen met dementie die nog thuis wonen, met wie wordt het gesprek gevoerd?

Marloes Licher is de kartrekker van het experiment eigen regie bij Hilverzorg. Ieder mens is uniek, heeft zijn eigen levensverhaal en een kring van mensen om zich heen. Hilverzorg gelooft dat ieder mens het recht heeft om zichzelf te kunnen blijven. Wat betekent dit voor de organisatie en medewerkers? Hoe moet de systeemwereld daarop aansluiten? Buiten het gesprek met de cliënt moet soms ook worden bekeken waar nog meer ruimte en mogelijk eigen regie zit. In de workshop gaat zij verder in op de stappen die Hilverzorg daarin neemt.

Archipel

Hans Hendriks is de manager van het transitieprogramma klant in regie. Volgens Archipel moet het in de zorg fundamenteel anders. Al bij de verhuizing naar een zorgaanbieder moeten mensen zich aanpassen aan de bestaande systemen. Vier jaar geleden startte Archipel daarom het transitieprogramma om eigen regie te faciliteren. Dit doet de organisatie omdat dit hoort bij haar maatschappelijke opdracht: zorgen dat mensen die te maken hebben met beperkingen en afhankelijk worden van anderen, toch een eigen leven kunnen blijven leiden. Lijkt heel logisch, maar er komt dan naast zorgverlening ook een heel arsenaal aan zaken om de hoek waar je als klant niets mee wilt. Daar wil Archipel iets tegen doen. Welke waarden voegen zij toe voor de klant? Daarvoor zijn zij met veel cliënten en mantelzorgers in gesprek. En dat is geen project, maar een andere manier van kijken en denken, een langdurend proces.

Verslag door Judith Winnen

Meer weten

Dossier(s)

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg