invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Daar komt de familie!

Gepubliceerd op:

Nu de cliënt-ervaringsdeskundige langzaam maar zeker een positie binnen de ggz heeft verworven, dient zich een nieuw fenomeen aan: de familie-ervaringsdeskundige. GGZ Breburg experimenteert er sinds enige tijd mee. Marij de Roos, senior-beleidsmedewerker bij GGZ Breburg en Anita Peters, programmaleider In voor Mantelzorg gaven de workshop ‘Een familie-ervaringsdeskundige in het GGZ-team’ tijdens de bijeenkomst 'De rol van mantelzorgers en het sociale netwerk van de cliënt' op 20 april 2015. Al snel verbreden zij dit thema tot de gehele zorg: ook in sectoren als de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg is de inzet van familie-ervaringsdeskundigen wenselijk, betogen ze.

De Roos en Peters beginnen de workshop door enkele stellingen te poneren. Ze zetten meteen hoog in: ‘Over 10 jaar bestaat 50% van de zorgwerkers uit ervaringsdeskundigen (cliënten en familieleden).’ Aarzelend gaan een paar handen de lucht in. De meesten kunnen zich moeilijk voorstellen dat het aantal ervaringsdeskundigen zo snel zal toenemen. Toch zijn er enkele positieve geluiden. ‘Ik ben een groot voorstander van familie-ervaringsdeskundigen’, zegt iemand uit de gehandicaptenzorg. Familieleden kennen de cliënten als geen ander. Bovendien zijn zij vaak de blijvers in de zorg: zij blijven betrokken, terwijl professionals na enkele jaren vaak weer uit beeld verdwijnen.’

Geen mantelzorgers

Niet iedere mantelzorger is een familie-ervaringsdeskundige, verduidelijkt Marij de Roos. ‘Om deskundig te worden, volgen mensen een opleiding die hun leert de eigen ervaringen wat meer vanaf een afstand te bekijken, waardoor ze die ervaringen ook voor anderen kunnen inzetten.’

In de ggz wordt familie de laatste jaren nadrukkelijker betrokken bij de behandeling en begeleiding van hun naaste. Dat past in de ontwikkeling waarbij wordt gewerkt vanuit de triade: de professionals, de cliënt en de familie trekken steeds meer gezamenlijk op, daar waar vroeger de professionals alles bepaalden.

GGZ Breburg probeert de rol van familie nog steviger in te bedden door de inzet van familie-ervaringsdeskundigen. Dit gebeurt naar Nieuw-Zeelands voorbeeld waar het heel gewoon is dat de populatie van ggz-medewerkers voor 80% bestaat uit ervaringsdeskundigen. GGZ Breburg telt nu 4 – voorlopig onbetaalde – familie-ervaringsdeskundigen. ‘Ze werken binnen 3 teams: bij een HIC (high intensive care), bij een FACT (function assertive community treatment) en bij een VIP (vroegtijdige interventie bij psychosen) team’, zegt Marij de Roos. ‘Hun rol is enerzijds de individuele ondersteuning van familieleden, terwijl ze anderzijds fungeren als kritische noot voor de medewerkers van de afdeling.’

Missiewerk

Voorlopig gaat het om een experiment. Doel is vooral ervaring op te doen met familie-ervaringsdeskundigen. Tegelijkertijd probeert De Roos andere teams voor te bereiden op het werken met deze deskundigen. ‘Dat is een vorm van missiewerk.’ Doel is uiteindelijk ook dat de familie-ervaringsdeskundigen als betaalde krachten volwaardig deel gaan uitmaken van de teams. Dat vraagt om een cultuuromslag: de professional is niet meer de alwetende die het hele zorgbeleid uitstippelt. Overleg met cliënten en familie krijgt steeds nadrukkelijker vorm, mede dankzij de ondersteuning van ervaringsdeskundigen.

Emoties

Familie en (ex)cliënten willen die rol graag verder uitbouwen. ‘Dat cliënten elkaar kunnen helpen, staat vast; ze groeien ook enorm wanneer ze hun ervaringen voor anderen kunnen inzetten’, zegt een bestuurslid van Ypsilon (familievereniging binnen de ggz) vanuit de zaal. Ze is ervan overtuigd dat ook familie-ervaringsdeskundigen veel kunnen betekenen voor de zorg. Maar hoe denken de professionals van nu daarover? Gevraagd naar hun emoties bij het idee van grootschalige inzet van familie-ervaringsdeskundigen komt de zaal al snel met gevoelens als angst (gaat dat wel goed?; verlies ik mijn baan?), verwarring (wie doet wat?) en frustratie (moeten we weer wat met een nieuwe groep). Maar even later klinken er ook positieve emoties zoals opluchting (samen delen) en meer dynamiek in het werk.

Of het nu ervaringsdeskundigen zijn of mantelzorgers, de famlie profileert zich steeds meer in de zorg. Daar hebben de deelnemers aan de workshop voorbeelden van te over. Broers en zussen van een man in de gehandicaptenzorg bedenken allerlei leuke dingen voor de vrijetijdsbesteding van hun broer. Een meisje is maandenlang opgenomen binnen de psychiatrie, familie neemt haar mee naar een manege, omdat zij weet dat ze dol is op paarden en bezorgt haar zo een onvergetelijke middag. Of neem de dementerende man die niet meer uit zijn kamer was te krijgen. Maar toen medewerkers op aanraden van een naaste een paard in de gang hadden gezet, stond ook deze man binnen een seconde op de gang.
Zulke voorbeelden tonen toch het grote belang aan van de inzet van familie en vrienden, zeggen Marij de Roos en Anita Peters. De stap naar meer professionele familie-ervaringsdeskundigen is dan niet eens meer zo groot.

Verslag door: Stef van Delft

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg