invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Cordaan: Dementie als speerpunt in de ouderenzorg

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Hannie van Schutterhoef, directeur verpleging & verzorging bij Cordaan gaf tijdens de In voor zorg-bijeenkomst 'Goede dementiezorg' op 9 en 27 november een presentatie over de visie van Cordaan op dementiezorg, met een inkijkje in een aantal materialen die zij ontwikkeld hebben en die de dagelijkse praktijk kunnen inspireren en ondersteunen.

De Amsterdamse zorgorganisatie Cordaan wil een hoogwaardig en onderscheidend aanbod voor ouderen met een vorm van dementie realiseren. Op verzoek van de raad van bestuur pakte Hannie van Schutterhoef, directeur verpleging en verzorging, dit op. Bij Cordaan werken ruim 8.000 medewerkers, in verpleeg- en verzorgingshuizen, de thuiszorg, de zorg aan verstandelijk gehandicapten en de GGz. Omdat elke tak van Cordaan – met uitzondering van de jeugdzorg – op een gegeven moment te maken krijgt met dementie, besloot Van Schutterhoef zich niet te beperken tot de verpleging en verzorging en het aanbod meteen breed te trekken.

Aansluiten bij de visie

Cordaan startte met het ontwikkelen van een visie voor dementie. Na goedkeuring van het visiedocument stelde Van Schutterhoef een programmagroep samen, waarin zijzelf, de directeur thuiszorg, de directeur zorginnovatie en 3 beleidsmedewerkers zitting hadden. In voor zorg! ondersteunde hen en waar nodig zochten ze externe deskundigheid. Het kader dat de programmagroep formuleerde, sluit aan bij de visie ‘Cordaan wil dicht bij mensen zijn’. ‘Concreet betekent dit dat we een sociale benadering van dementie voorstaan en geen medisch model, dat we wijkgericht werken in een zorgketen en dat we kiezen voor de menselijke maat ofwel kleinschalig en dichtbij.’

Werkprogramma

Op basis van dit kader maakte de programmagroep een werkprogramma met 5 thema’s:

  • Bijstand in de beginfase
  • Ontmoeting en activering
  • Nabije zorg thuis
  • Toepassing van ICT
  • Passende woonvoorziening als het thuis niet meer gaat

Integraal

Cordaan hoefde natuurlijk niet bij nul te beginnen, aldus Van Schutterhoef. ‘Op veel plaatsen leverden we al kleinschalige en goede zorg. Maar een overkoepelende visie ontbrak en het was niet duidelijk wat mensen met dementie nu zelf wilden.’ Daarom besloot Cordaan in de zorgketen meer aandacht aan de informele kant te besteden. ‘We benaderen informele zorg, thuiszorg en verpleging en verzorging integraal. Ook hebben we veel gesprekken gevoerd met cliënten, mantelzorgers en medewerkers.’ Andere uitgangspunten van Cordaan zijn de landelijke zorgstandaard voor dementie en gebruikmaken van ervaring, kennis en gezond verstand.

Interviews

Om erachter te komen wat mensen met dementie zelf belangrijk vinden heeft één beleidsmedewerker heel veel interviews gehouden, vertelt Van Schutterhoef. ‘De resultaten waren eigenlijk niet verrassend. Mensen met beginnende dementie willen het liefst zo gewoon mogelijk leven. Met mensen om zich heen die ze vertrouwen. Ook gaven ze aan behoefte te hebben aan voorzieningen op maat.’ En als na verloop van tijd toch intramurale zorg nodig is, zijn volgens cliënten en mantelzorgers veiligheid en beschutting belangrijk. ‘En daarnaast zorg die omgevingsgericht is en uitgaat van de beleving van mensen met dementie. Verder noemden ze goede verzorging en een fijne dag, geen vrijheidsbeperking en aandacht en begeleiding in de laatste levensfase.’ De interviews met cliënten en mantelzorgers zijn samengevoegd in 2 cahiers.

Resultaten

Inmiddels heeft Cordaan een flink aantal resultaten geboekt. Van Schutterhoef: ‘Er staat een gezamenlijke visie op papier. Er is meer samenspel tussen de wijkteams en Markant, het centrum voor mantelzorg in Amsterdam. Onze informatie- en adviesfunctie is verbeterd en casemanagers hebben zich ontwikkeld tot experts. Aandacht voor warme overdracht heeft het mogelijk gemaakt dat casemanagers in het verpleeghuis komen en de verzorging toekomstige bewoners thuis bezoekt. Er is een kwaliteitskader gemaakt voor de intramurale zorg en we hebben een samenhangend scholingsprogramma. Begin januari start bijvoorbeeld een e-learningmodule . Medewerkers van afdelingen met mensen met dementie moeten deze module verplicht gaan volgen.

Stapsgewijs

Implementatie en borging van het programma dementie gebeurt stapsgewijs, per gebied in Amsterdam. Twee coaches en deskundigen uit de intramurale zorg en twee casemanagers als coaches vanuit de thuiszorg begeleiden dit proces. ‘Per gebied inventariseren we wat al goed gaat en wat beter kan’, vertelt Van Schutterhoef. ‘Vervolgens maken we een plan waarin ook de randvoorwaarden benoemd worden.’ Markant is gestart met mantelzorgspreekuren en in de thuiszorg wordt de inzet van vrijwilligers geïntensiveerd. ‘Waarbij het mijn wens is dat vrijwilligers ook “meegaan” naar het verpleeghuis als het eenmaal zover is.’ Als de eerste fase voorbij is, blijft een begeleidingsgroep de dementiezorg volgen.

Innovatieagenda

Omdat er al doende allerlei ideeën opkomen, maakte Cordaan ook een innovatieagenda. Daarop staan bijvoorbeeld het programma ‘In voor beter, leven in vrijheid’ van Vilans, samenwerken met het Ben Sajet Centrum om wetenschap, praktijk en onderwijs te verbinden, meedoen aan de dementie verhalenbank van Anne-Mei The, de informele zorg verder ontwikkelen. Bovendien is het programma dementie nooit af, benadrukt Van Schutterhoef. ‘We gaan bijvoorbeeld een programma maken voor mensen met een verstandelijke beperking en dementie. Verder kan de gemeente prominenter bij de informele zorg betrokken worden. We willen ons dagbestedingsaanbod vernieuwen en werken mee aan een dementia-app. Daarnaast volgen we nieuwe inzichten op het gebied van dementie op de voet.’

Tuinkamer

Huisvesting neemt een bijzondere plaats in bij Cordaan. De organisatie is gevestigd in Amsterdam en omgeving en dat is een uitdaging als het om gebouwen gaat. In de stad is immers beperkt ruimte. Cordaan zoekt naar goede oplossingen. De samenwerking met het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is een goed voorbeeld: The Art and Science of Dementia Care. Van Schutterhoef laat een video zien over ‘tuin aan tafel’. Op veel locaties van Cordaan kunnen mensen met dementie niet zomaar naar buiten, maar in deze kamer kunnen ze toch tuinieren. De plantenbakken staan op tafel en een trolley is omgebouwd tot rijdende tuin. Het is een voorbeeld van slim omgaan met bestaande gebouwen.

Checklist

Expert dementie Hugo van Waarde licht vervolgens de checklist toe die Cordaan ontwikkelde voor de gebouwde omgeving. Het raamwerk van Cordaan omvat 49 items en is gebaseerd op onderzoeken naar de ideale omgeving voor mensen met dementie. Inmiddels zijn 13 locaties bezocht. ‘Opvallend is dat het vooral de kleine dingen zijn die het doen. Pictogrammen – bijvoorbeeld om de weg naar het toilet te wijzen – worden op veel locaties niet gebruikt. Ook is de verlichting op veel locaties onvoldoende.’ Maar nog meer in het oog springend vindt Van Waarde het negatieve effect van regelgeving. ‘Regelgeving schrijft voor dat mensen met dementie alleen met begeleiding en permanent toezicht naar buiten mogen. Met als gevolg dat alle bewoners met dementie binnen zitten. Terwijl in de praktijk lang niet alle mensen met dementie toezicht nodig hebben. Ik pleit voor meer onderscheid.’

Prioriteit

Het raamwerk van Cordaan is een goed middel om prioriteit aan te brengen in investeringen op korte en lange termijn. Van Waarde: ‘Het geeft locatiemanagers een bruikbaar overzicht. En eventueel kan op basis van de uitkomsten zelfs besloten worden dat een locatie niet geschikt is voor mensen met dementie.’ Hij benadrukt dat het raamwerk voortdurend moet worden verfijnd op basis van nieuw onderzoek. En dat het uiteindelijk de medewerkers zijn die het verschil maken. ‘Zij oefenen zoveel invloed uit op de omgeving. Om een goede woonvoorziening voor mensen met dementie vorm te geven is werken vanuit de visie minstens zo belangrijk als het gebouw.’

Verslag door: Ingrid Brons

Meer weten

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg