invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

WaardenRealisatieKaart helpt focussen op eigenlijke taak zorginstelling

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

De WaardenRealisatieKaart ondersteunt bestuurders en management van zorginstellingen bij het analyseren van de werkwijze in hun organisatie. In voor zorg-coach Inez Sales vertelt: ‘Organisaties lopen vast als ze de rode draad kwijtraken. De WaardenRealisatieKaart helpt organisaties om weer opnieuw te focussen op de eigenlijke opdracht die zij hebben meegekregen: het verlenen van goede zorg!’ Inez Sales heeft enkele instrumenten voor cultuuromslag in zorgorganisaties ontwikkeld. De WaardenRealisatieKaart is een van deze instrumenten.

In 2007 werd de WaardenRealisatieKaart voor het eerst gebruikt. Dit instrument gaat uit van de waarden van de cliënt/klant en de (uitvoerende) medewerker en volgt de principes van het Rijnlands model. ‘Er waren steeds meer organisaties die worstelden met de vraag: “Hoe kan ’t nou dat we de focus zo verloren hebben?” Doordat de nadruk binnen organisaties kwam te liggen op beheersing en het verantwoorden van financiering, werkten organisaties met systemen die ingericht zijn op het voldoen aan normen. Dit ging ten koste van de aandacht voor het primaire proces. En dat is waar het in de kern eigenlijk om draait’, aldus Inez Sales.

Te weinig tijd voor het primaire proces

Enkele organisaties die met de WaardenRealisatieKaart werken, zijn: Brabantzorg, BTKZorg Twente, Jarabee, ROC Twente en Stichting Thuiszorg Maatschappelijk werk Rivierenland Tiel (STMR). Inez Sales: ‘De organisaties die met de WaardenRealisatieKaart aan de slag zijn gegaan vonden het wel confronterend: “Hé, zijn we zo ver afgedwaald van onze eigenlijke focus”, was een veelgehoorde reactie. Eigenlijk zou het voldoen aan normen zo’n 10% van het werk moeten beslaan. En dan blijft er dus 90% van de tijd over voor het primaire proces. Maar, de werkelijkheid ziet er heel anders uit; Angelsaksische organisatieprincipes worden gehanteerd en begrippen worden meetbaar en dus SMART gemaakt. Er zijn vanuit de overheid inmiddels zo’n 440 wetten in de gezondheidszorg, allemaal met de beste bedoelingen tot stand gekomen. Maar elke wet moet weer zijn weg vinden in regels en organisatiesystemen. Dan kun je toch wel zeggen dat we doorgeschoten zijn, en spreek je van overbureaucratie. Dit heeft verschillende effecten op een organisatie. Het draait dan te veel om beheersing en veiligheid, zonder dat het van meerwaarde is voor de cliënten of de medewerkers. Dat leidt tot vervreemding omdat niemand meer echt in staat is al die wetten en regels te kennen, laat staan deze op te volgen. Hierdoor is een schijnwerkelijkheid ontstaan. Op papier hebben we het goed voor elkaar, maar het lijkt vooral gebruikt te worden om verantwoordelijkheid af te wentelen. Als iemand iets niet goed heeft gedaan, wordt er met het “vingertje” gewezen: het staat immers op papier, we hebben het toch goed geregeld? Onder andere het Experiment Regelarm van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zorgt voor erkenning voor dit probleem en een vermindering van het aantal regels.’

Cliënten en medewerkers versus regeldrang

‘Als een managementteam een vergadering heeft, hoeveel agendapunten gaan er dan over cliënten en medewerkers? En hoeveel gaan er dan over het voldoen aan normen? In de praktijk komt dit neer op een verhouding van 20-80% en soms zelfs 10-90%. Een transitie is dus hard nodig. De WaardenRealisatieKaart kan daarbij van nut zijn, evenals de monitoringscore paradigmashift die zichtbaar maakt waar de organisatie zich volgens de beleving van de medewerkers bevindt, in de overgang van Angelsaksische naar Rijnlandse organisatieprincipes’, vertelt Inez Sales. In tegenstelling tot de Angelsaksische principes die zich richten op controle, procedures en concrete normen, focussen de Rijnlandse principes op waarden als solidariteit en waardering voor vakmanschap. Het primaire proces staat centraal, de verantwoordelijkheden bevinden zich laag in de organisatie en vertrouwen vormt de basis van de samenwerking. Inez Sales: ‘De WaardenRealisatieKaart is een hulpmiddel om de dialoog op gang te brengen binnen organisaties. Deze gaan dan niet langer uit van het idee “Wie de baas is mag ’t zeggen” maar juist vanuit het idee “Wie ’t weet mag het zeggen”, dit biedt alle medewerkers ruimte voor eigen inbreng.’

WaardenRealisatieKaart in de praktijk

Op het eerste gezicht ziet de WaardenRealisatieKaart er ingewikkeld uit. Maar, dit valt in de praktijk erg mee. Inez Sales: ‘Er zijn zelfs organisaties die de kaart downloaden en er zelfstandig mee aan de slag gaan. Zij gebruiken hem dan bijvoorbeeld als zij hun jaarplan opstellen. En, uiteraard gebruik ik hem zelf vaak samen met de organisaties die ik begeleid bij hun In voor zorg-traject.’ STMR is een van de organisaties die onder begeleiding van Inez Sales met de WaardenRealisatieKaart aan de slag gingen: ‘Wij – de bestuurder van STMR en enkele MT-leden -  zagen de kaart voor het eerst tijdens een overleg en vonden hem ingewikkeld en theoretisch. Maar, toen ik me erin verdiept had, begreep ik de bedoeling en zag er ook de meerwaarde van in. Ook bij STMR lag de focus in de afgelopen tijd meer op het realiseren van normen dan op het realiseren van waarden, terwijl dat andersom zou moeten zijn’, vertelt Dorien de Gooijer, Manager Verpleging en Verzorging bij STMR. Anita van Hoof, locatiemanager bij Brabantzorg, beaamt dit: ‘Wij nemen de kaart als richtinggevende leidraad mee in onze ontwikkeling. Ook de teammanagers voelen zich thuis in de beweging die we maken naar meer aandacht voor zaken die er echt toe doen voor cliënten en medewerkers, terwijl we ondertussen wel al geregeld hebben wat men uiteindelijk toch van ons verwacht: het voldoen aan de normen.

Interview door Wanda Bakker

Meer weten

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg