Noorderbreedte ontwikkelt elektronisch zorgleefplan (EZLP)

Noorderbreedte maakte in co-creatie met de werkvloer een elektronisch zorgleefplan (EZLP). Het helpt verzorgenden en verpleegkundigen om van aanbodgerichte zorg naar vraaggerichte zorg te veranderen. Verzorgdenden geven aan nu eindelijk te begrijpen wat een zorgzwaartepakket (ZZP) precies inhoudt. Beleidsadviseur Ate Dijkstra: 'Dat is het grootste compliment dat we hebben gekregen.'

'Misverstanden over de zorg ontstaan wanneer mensen verschillende, vaak onuitgesproken verwachtingen hebben van elkaar', vertelt Ate Dijkstra. Hij is beleidsadviseur bij Noorderbreedte én lector Human Welzijn Zorg Digitaal aan NHL Hogeschool in Leeuwarden.

Noorderbreedte omvat 12 centra voor ouderenzorg in Friesland en biedt ook thuiszorg. Mede om deze misverstanden te voorkomen ontwikkelde Noorderbreedte samen met softwareontwikkelaar Lable een elektronisch zorgleefplan: het EZLP. Een helder instrument waarmee de verzorgende of verpleegkundige in goed gesprek met de cliënt tot keuzes kan komen. 'De cliënt of zijn vertegenwoordiger gaat het gesprek in met bepaalde verwachtingen', legt Ate uit. 'Zij hebben de gebruikersgids gelezen, wat overigens ook de bedoeling is. Dan is het heel belangrijk dat de verzorgende weet wat zorgzwaartebekostiging precies inhoudt, dat ze het snapt. Vaak blijk je aan heel veel verwachtingen te kunnen voldoen.'

Papieren dossiers

Dat Noorderbreedte het EZLP speciaal voor verzorgenden en verpleegkundigen heeft ontwikkeld, is volgens Ate bijzonder. 'Ik weet dat ik chargeer, maar meestal neemt een directie besluiten voor de werkvloer. Misschien is het niet altijd zo zwart-wit, verzorgenden ervaren het echter wel zo.' Daarom kwam het EZLP in co-creatie met verzorgenden en verpleegkundigen tot stand, dus samen met de mensen die ermee moeten werken. 'Als je de gebruikers niet meeneemt in de ontwikkeling van zo’n instrument, is de kans groot dat ze het werk blijven doen zoals ze het altijd hebben gedaan. Dan blijven papieren dossiers gewoon bestaan.' En juist die papieren dossiers boden, ook volgens de verzorgenden, geen soelaas: te veel schrijfwerk op verschillende formulieren, kans op onduidelijkheid over verwachtingen, cliëntonvriendelijk in het gebruik en te veel een product van het denken in zorgaanbod.

Onnatuurlijk

'In feite spelen er twee majeure veranderingen', vertelt Ate. 'Noorderbreedte gaat van papieren dossiers over op digitale dossiers. Daarnaast betekenen ZZP’s en het Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg een fundamenteel andere benadering van cliënten. De zorg dacht altijd aanbodgericht, vanuit de opvatting "ik weet wat goed voor u is". Nu moet het vraaggericht zijn, dus "wat vindt u zelf belangrijk en zinvol". ZZP’s worden door verzorgenden in eerste instantie gevoeld als een beperking, daar hebben we onderzoek naar gedaan. Even een oogje dichtknijpen, iets extra’s doen, net een stapje harder lopen past niet zo goed in dit systeem.” Hij benadrukt dat deze verandering behoorlijk ingewikkeld is. 'Vanuit een "er willen zijn voor de ander" hebben verzorgenden altijd een antwoord gegeven op de aan hen gestelde zorgvragen. Dat wordt nu beperkt. Dat heeft enorme invloed op het dagelijks werk.'

EZLP ondersteunt het gesprek

Cruciaal in de nieuwe manier van werken is het gesprek tussen de verzorgende en de cliënt. Ate: 'Daarin worden verwachtingen gecreëerd en waargemaakt.' Het EZLP van Noorderbreedte ondersteunt dit gesprek. Het is congruent aan de gebruikersgids en gebaseerd op de 15 basisbehoeften van de Care Dependency Scale (CDS). Via een digitale vragenlijst kan de cliënt aangeven hoe hij zijn leven gewend was te leven.

De webapplicatie vertaalt dit in een keuzemenu van activiteiten, die inspelen op de eigen wensen, voorkeuren en gewoonten van de cliënt. 'Het ziektebeeld van een cliënt is meestal chronisch, daar kun je niet zoveel aan veranderen. De cliënt wordt geconfronteerd met de gevolgen van zijn gezondheidsproblemen voor het dagelijks leven. Dat zijn concrete dingen. Via het EZLP bekijkt de verzorgende samen met de cliënt waaraan hij behoefte heeft, wat hij zelf nog kan en waar hij hulp bij nodig heeft.' Het EZLP spreekt bovendien een taal die de cliënt en verzorgende beiden verstaan. 'Dat is handig als de verwachtingen hoog zijn. Goede communicatie en helderheid brengen de cliënt en de verzorgende bij elkaar.'

Leerproces

Noorderbreedte heeft de verzorgenden betrokken bij de ontwikkeling van het EZLP. 'We hebben veel gesprekken gevoerd, over de inhoud en de vormgeving', vertelt Ate. 'We toetsten onze ontwerpen bij een verzorgende die het niet zag zitten om met een EZLP te werken. Pas toen zij tevreden was, waren wij het ook. Dat resulteerde bijvoorbeeld in het werken op één scherm. Met doorklikken moet je een verzorgende niet lastig vallen.' De verzorgenden zijn blij met het EZLP. 'Het grootste compliment dat we hebben gekregen is "nu snap ik eindelijk wat een ZZP is". Dan hebben we het dus goed gedaan. Zo’n opmerking is trouwens niet alleen belangrijk voor ons, maar ook voor de cliënt. Want die heeft iemand tegenover zich die weet waar het over gaat. Voor cliënten is het nemen van de regie over het eigen leven ook een leerproces. Verzorgenden die het systeem begrijpen, kunnen de cliënt daarin meenemen. Om zo van aanbodgerichte tot vraaggerichte zorg te komen.'

Rust

'ZZP’s zijn geen doel, maar een middel', benadrukt Ate. Een middel om een andere manier van werken tot stand te brengen, rekening houdend met de grenzen van de zorg. 'Thuis moet je het ook doen met wat er in de portemonnee zit. Dat geldt voor iederen. Nu passen we dat principe ook toe in de zorg.' Maar belangrijker nog, het geeft verzorgenden een beetje rust. 'Hiervoor leek de zorg onbegrensd. Verzorgenden gingen naar huis met het gevoel niet alles te hebben kunnen doen. Voor verzorgenden zijn ZZP’s een manier om het op een gezonde manier vol te houden. Dus niet langer op elke vraag een antwoord geven zonder zich af te vragen of het wel nodig is. Tegelijkertijd worden ze zich bewuster van de dingen die de cliënt nog zelf kan. Dat zijn positieve effecten van de invoering van ZZP’s.'

Meer weten

Het EZLP is ontstaan uit een samenwerkingsverband tussen Noorderbreedte en Lable. Kijk voor meer informatie op de website van EZLP (externe link) .