Het levenskistje vertelt het verhaal van de cliënt

Merel van Uden, als coach en adviseur werkzaam bij Sting - nu Verzorging en Verpleging Nederland (V&VN) - vertelt over haar ervaringen met de methode ‘De kunst van het ouder worden’. Bij die methode maken bewoners met hulp van verzorgenden een 'levenskistje', een kistje met daarin spulletjes met een verhaal. Wat kan zo'n levenskistje bijdragen aan het zorgleefplan?

Zorgorganisaties staan voor de uitdaging de cliënt te ondersteunen het leven te leiden zoals hij dat wil en daarover zorgafspraken te maken. Dit vraagt een nieuwe manier van denken en werken. Het gaat niet langer om gezondheid alleen, maar ook over welzijn en leefomgeving.

Het gaat meer om de vraag: wat is voor deze bewoner gezien zijn levensverhaal van belang? Om dat levensverhaal gaat het in de methode de Kunst van het ouder worden. Het samen werken aan een kistje met herinneringen levert veel op: plezier, tal van gesprekken en aanknopingspunten om de zorg af te kunnen stemmen op de behoeften van de bewoner.

Het kistje vertelt het levensverhaal

Merel van Uden geeft een voorbeeld: ‘In het verpleeghuis woont een vrouw die al vanaf haar veertigste halfzijdig verlamd is. Zij is nogal op zichzelf, ze trekt zich vaak terug. De indruk bestaat dat ze eenzaam is. Om die reden doet men regelmatig pogingen om haar bij activiteiten te betrekken, zonder veel succes. Men weet van haar dat ze vroeger veel met lego bezig was, maar dat wil ze nu niet meer. In het kistje plakt ze onder andere een foto van het uitzicht uit haar raam, een foto van een legobouwwerk en, wat verscholen op de achtergrond, een foto van Jomanda.

Als ik een gesprek met haar aanknoop over de inhoud van haar kistje, blijkt daar een hele trotse vrouw te zitten. Trots dat zij zich ondanks haar handicap jarenlang thuis heeft weten te redden. In het gesprek begrijp ik dat ze helemaal niet eenzaam is. Ze is graag op zich zelf, dat geeft haar een gevoel van kracht. Het is verder een vrouw die veel oog heeft voor de natuur, die enorm kan genieten van de veranderingen van de seizoenen.

Als ik de vraag stel of ze zich hier thuis voelt of hoe ze haar kamer zou willen inrichten zodat ze zich thuis voelt, praten we over Jomanda die wat verscholen in het kistje zit. Ze had een foto van Jomanda op haar kamer hangen vanwege haar prettige en rustgevende uitstraling. Veel mensen reageren hier negatief op door de gebeurtenissen met Sylvia Millecam. Ze heeft de foto weggehaald. Nu hangt de foto er weer en maakt de verzorging hier geen opmerkingen meer over. Verder vertelt ze dat ze graag een tafel voor haar raam zou willen waar ze aan kan zitten en naar buiten kan kijken. Ook zou ze graag zelf koffie willen kunnen maken. Nu heeft ze een tafel met een Senseo erop. Als de verzorging zorgt voor pads en water heeft zij haar vrijheid terug.’

Zorgleefplan invullen

Het Zorgleefplan is een geschikt middel om de cliënt goed te leren kennen en de persoonlijke hulpvragen boven tafel te krijgen. In de waan van de dag bestaat echter het gevaar dat er met het zorgleefplan omgegaan wordt als een invullijst. Merel van Uden: ‘Er wordt te weinig tijd genomen om eens wat dieper door te vragen op wensen en behoeftes van bewoners of bedenken we zelf oplossingen voor behoeftes die we denken te zien. Zo hadden verschillende mensen al lego voor deze cliënte meegenomen. Ze wisten wel wat van haar, maar hadden niet voldoende de tijd genomen om te onderzoeken wat ze werkelijk wilde.
Het verhaal wat deze mevrouw vertelde over haar leven thuis was aanleiding om met haar door te praten over hoe ze hier zou willen wonen. Ons werd duidelijk dat ze ECHT graag alleen is, graag contact wil met de natuur en zoveel mogelijk onafhankelijk wil zijn. Ze heeft nu dus die tafel en die Senseo. Je ziet aan haar dat het haar goed doet deze plek voor haarzelf te hebben. Het feit dat ze heeft kunnen vertellen over hoe ze gewend was te leven, heeft haar leven hier in het verpleeghuis werkelijk veranderd!'

Meer weten

Tool: 'Methode: de kunst van het ouder worden’

Brochure ‘De kunst van het ouder worden’ (pdf)

Sting: De kunst van het ouder worden (externe link)

Zorg voor beter: Werken met levensverhalen inspireert in dagelijkse zorg (externe link)

Bron: Zorgleefplanwijzer, auteur: Anne Marie Vaalburg (externe link)