Stimuleren van cliëntenparticipatie in de langdurende zorg

Cliëntenparticipatie staat in de langdurende zorg nog in de kinderschoenen. De kennis die beschikbaar is over zeggenschap en het bevorderen van de eigen regie, dringt nog moeizaam door tot de werkvloer. De Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie, ZonMw, heeft daarom een subsidieronde cliëntenparticipatie geopend voor projecten die de aanwezige kennis vertalen naar de praktijk. Inmiddels zijn 12 projecten gestart.

ZonMw wil met de subsidieronde binnen Zorg voor Beter projecten stimuleren die met bestaande kennis de positie van cliënten in de zorg versterken, om het voor cliënten mogelijk te maken om daadwerkelijk hun stem te laten horen. 'Het ging om plannen die gericht waren op het implementeren van kennis', zegt Sandra Beurskens, die ZonMw heeft ondersteund en geadviseerd bij deze subsidieronde. Zorg voor Beter stelde een budget van ongeveer 1 miljoen euro beschikbaar. 'De verwachting was dat er vijftig tot zestig subsidieaanvragen zouden worden ingediend. Het waren er maar liefst 99.'

Relatief nieuw

'Zeggenschap van cliënten in de zorg is relatief nieuw', stelt Beurskens, tevens lector kenniskring autonomie en participatie van chronisch zieken aan de Hogeschool Zuyd in Heerlen. 'Iedereen is zoekende. Het is daarom niet verwonderlijk dat het nog een moeizaam proces is.' Zeggenschap, regie en participatie zijn moeilijke begrippen waarover nog veel discussie is. 'Zorginstellingen zijn verplicht om een cliëntenraad te hebben. Vaak betekent het dat cliënten wordt gevraagd om mee te denken over strategisch beleid. Maar mensen die bijvoorbeeld in een verpleeghuis verblijven, verkeren niet in hun eigen omgeving. Het is voor hen lastig om mee te praten over strategie.' De heersende cultuur en machtsverhoudingen staan cliëntenparticipatie ook vaak in de weg.

Partnerschap professionals en cliënten

Wat de lector betreft, zouden ook cliëntenraden zich moeten verdiepen in wat er leeft onder bewoners op de afdelingen. 'Het is veel relevanter om je te richten op het dagelijks leven zoals eten en bewegen. Misschien willen cliënten graag koffie op de afdeling, zodat ze hun gasten goed kunnen ontvangen.' Ze pleit voor het ontwikkelen van een partnerschap tussen professionals en cliënten. 'Het gaat erom cliënten te leren meedenken over dagelijkse zaken en te zorgen dat ze meer zeggenschap en inbreng hebben.'

Voor cliënten relevante projecten

Als voorwaarde voor de subsidie had ZonMw gesteld dat een cliëntenorganisatie alleen samen met een zorginstelling een plan kon indienen. Het was een voordeel als ook een kennisinstituut, beroeps- of brancheorganisatie zou meedoen. 'De combinatie van de deelnemers zorgde voor meerwaarde', stelt Beurskens. 'Vanaf het begin is er daardoor een groot draagvlak.' Over de eis dat de cliënt betrokken moest worden bij het schrijven van het voorstel, zegt zij: 'De inbreng van cliënten zorgt ervoor dat een project geen hobby wordt van de onderzoeker. Steeds vaker wordt er daarom bij het verstrekken van subsidies op gelet of het project relevant is voor cliënten.'

Meer weten

Meer informatie over het project vindt u op de website van ZonMw (externe link).