Thieu Heijltjes en zorgverzekeraar CZ over het virtuele verzorgingshuis

Dit jaar wordt het verzorgingshuis in Nederweert gesloopt. Slecht nieuws voor ouderen? Integendeel. Ouderen in het Limburgse Nederweert hebben inmiddels twee jaar ervaring met een beter alternatief: het virtuele verzorgingshuis. Mede door dit alternatief ebde de belangstelling voor een plek in het echte verzorgingshuis snel weg.

Ontschotten

Spin in het web van het virtuele verzorgingshuis is de Nederweertse huisarts Thieu Heijltjes. ‘We werkten in het verzorgingshuis goed samen met de verzorging, de verpleging, apothekers, specialisten ouderengeneeskunde en huisartsen. Voor de inzet binnen het verzorgingshuis kennen we de verzorgingshuismodule als financiële vergoeding. Maar buiten het verzorgingshuis kan deze vergoeding niet worden betaald. Ook al werk je met dezelfde vakmensen samen in de thuissituatie van ouderen.’ Hij vervolgt: ‘Wonen en zorg worden tot nu toe in Nederland bewust gescheiden. De eerstelijnszorg wordt er onnodig moeilijker door. We hebben te maken met schotten van Wet Maatschappelijke Opvang (WMO), Algemene Wet Bijzondere Ziekenkosten (AWBZ) en verzekeraars. Alleen als we gaan ontschotten komen we een stap verder.’

En ontschotten is wat Thieu Heijltjes deed. Hij verplaatste de samenwerking met zorgprofessionals naar de zelfstandige woning van de oudere. Aanloopsubsidie kwam van de Stichting Beyaert Robuust, gemeente Nederweert, Provincie Limburg, Stichting Land van Horne, Thuiszorg Groene Kruis Weert-Helden en van huisartsen en apotheken van Nederweert.

De procedure

Het platform waarop de deskundigen kennis en bevindingen uitwisselen is de website van Extramuraal Gestructureerde Ouderenzorg (EGO). Binnen deze website hebben Heijltjes en de zijnen een slim puntensysteem ontwikkeld (zie de uitwerking onderaan dit artikel). Het EGO-puntensysteem is stukken makkelijker en sneller dan de scorelijst voor Zorgzwaartepakketten (ZZP), stelt Heijltjes.

Het systeem werkt als volgt. Als een oudere in aanmerking wil komen voor ondersteuning, geven zowel een verpleegkundige als de huisarts de patiënt na onderzoek punten. Die lijst staat op de beveiligde website. Als de beoordeling leidt tot een totaalscore van zeven punten of meer, start de EGO-procedure en gaat er een e-mail bericht uit naar de deelnemende professionals. Een zorgcoördinator maakt vervolgens een afspraak met de huisarts, de cliënt en een familielid. Dat leidt tot een zorgplan, waarin de specialist ouderengeneeskunde en de apotheker een adviserende stem hebben. Het zorgplan komt op de website te staan en kan indien nodig tussentijds worden geactualiseerd.

Artsen, verpleegkundigen, de patiënt en de familie kunnen inloggen op de website die actuele situatie over de patiënt geeft en inzicht biedt in de gemaakte afspraken. Deze gegevens zijn voor alle betrokken hulpverleners in te zien. Vertrouwelijke medische gegevens beheert iedere zorgverlener in zijn eigen computersysteem. De website is beveiligd met gebruikersnamen en wachtwoorden.

Oppeppen van het sociale systeem

Op dit moment ontvangen nu 81 ouderen in Nederweert thuis alle zorg en ondersteuning die nodig is. Familieleden en mantelzorgers spelen een grote rol. Heijtjes: ‘Daar zit veel know how’. Aanvullende expertise, zoals gespecialiseerde ergotherapeuten, fysiotherapeuten en psychologen, kunnen op aanvraag worden ingehuurd van het verpleeghuis in de buurt.

Thieu Heijltjes vindt de EGO-aanpak voor zijn cliënten een verademing vergeleken met de intramurale setting: ‘Opname betekent ontworteling uit de eigen vertrouwde omgeving. Mensen verbreken relaties met buren en bekenden en moeten in een instelling een nieuw leven beginnen. Mensen in instellingen hospitaliseren. Het sociale systeem waarvan zij hun hele leven deel uitmaakten, verdwijnt. Door onze aanpak peppen we juist het sociale systeem weer op.’

Hij wijst erop dat de EGO-aanpak tot andere prioriteiten in zorg en ondersteuning kan leiden. ‘Een hoogbejaarde patiënt van mij strijkt graag. Niet alleen voor zichzelf, maar eigenlijk zo’n beetje voor de hele buurt. Het is haar lust en haar leven. Toen ze haar arm brak, vroegen mensen om haar heen: is het niet beter dat ze opgenomen wordt?’ Ik zei: Nee, we schakelen de ergotherapeut in. Die gaat haar weer leren strijken.’

Zorgverzekeraar draait bij

Zorgverzekeraar CZ had aanvankelijk bedenkingen tegen het project. ‘Ze zeiden als ouderen in de thuissituatie en in aanleunwoningen van zelfstandig wonende ouderen in woonzorgcomplexen, verzorgingshuiszorg kunnen krijgen, is het eind zoek.’ De vrees voor een ongecontroleerde groei van de zorgvraag en dus een onbeheerste kostenontwikkeling was groot. Ten onrechte, zo is de ervaring van Heijltjes. ‘De zorgvraag is juist minder groot geworden dan voorheen in het gewone verzorgingshuis. Mensen hospitaliseren niet. Ze zijn vooral zichzelf en krijgen steun om zichzelf te blijven. Wat in alle discussie nogal eens wordt vergeten is dat met name in het laatste half jaar van iemands leven de zorgvraag gaat pieken. Tot die tijd is met goede afspraken de situatie doorgaans heel stabiel. Tenminste als je uitgaat van een normale omgevingssituatie.’

De nieuwe manier van werken in Nederweert is soms lastig op waarde te schatten, omdat het zich aan de bekende schotten onttrekt en omdat het zo anders is dan we de laatste jaren gewend zijn. ‘In onze industrieel georganiseerde zorginstellingen moet alles snel en efficiënt en hebben ze het over investeren en groeien. Maar bij ons in Nederweert is efficiency geen doel en hoeven we niet te groeien. Sterker nog, we zien dat er steeds minder zorg nodig is in plaats van steeds meer.’

Inmiddels heeft bij verzekeraar CZ scepsis plaatsgemaakt voor enthousiasme en heeft een CZ-zorginkoper plaatsgenomen in de klankbordgroep van het EGO-project. ‘Logisch want dit project levert kwaliteit èn geld op’, weet Thieu Heijltjes. Hoeveel geld? ‘De Tilburgse gezondheidseconoom Prof. dr. Johan Polder heeft aangegeven kosten te willen gaan vergelijken van de uitgaven per bewoner van een klassiek verzorgingshuis en van ons virtueel verzorgingshuis. In de tussentijd heb ik uitgerekend wat we gemiddeld per bewoner kwijt zijn in de nieuwe opzet: € 340 per bewoner per jaar.’

Evaluatie pilot

Een onlangs gehouden enquête bracht in kaart waar de pilot van twee jaar toe heeft geleid. Thieu Heijltjes wijst op vijf hoofdconclusies en vier voorwaarden.

De conclusies:

geen opnames meer in het verzorgingshuis
geen aantoonbare toename van de zorgvraag
enthousiaste hulpverleners
hulpverleners weten elkaar beter te bereiken
toename kwaliteit van leven

De voorwaarden:

Je kunt houden wat er plaatselijk al ontwikkeld is. Je hoeft niet alles weggooien en opnieuw te beginnen, maar je kunt met respect kijken naar dat wat wel werkt en dat gebruiken.
Je kunt kleinschalig werken en lokaal toegespitst blijven.
Oppeppen van het systeem van bestaande zorg rond ouderen moet het uitgangspunt zijn.
Zorg ervoor dat er positieve incentives zijn en blijven: veranderen kost tijd en energie, maar veranderen kan ook leuk en uitdagend zijn.

Het puntensysteem achter het EGO-project

De huisarts en de verpleegkundige geven elk vanuit hun vakgebied punten aan de patiënt. Als dat een totaal van minimaal zeven punten oplevert, wordt de zorgverlening opgestart.

Puntenlijstje vanuit de huisarts

Een punt: Patiënt met klachten, kan de huisarts zelf bezoeken in de praktijk, eventueel met scooter of rollator, heeft mogelijk huishoudelijke zorg, maar is verder zelfstandig.
Twee punten: Patiënt met één of meerdere aandoeningen, kan niet meer zelf in de praktijk bij de huisarts komen, verzoekt zelf zo nodig de huisarts hem of haar op te zoeken. Deze patiënt voert nog zelf met succes de regie over zijn of haar leven en over de te ontvangen zorg.
Drie punten: Patiënt met één of meerdere aandoeningen, is zo ziek dat regelmatige controle nodig is. Huisarts of praktijkondersteuner bezoekt de patiënt op afspraak aan huis. De patiënt kan nog wel de regie voeren over de eigen hulpverlening in samenspraak met de betrokken hulpverleners.
Vier punten: Patiënt met één of meerdere complexe aandoeningen, waardoor regelmatige controle aan huis door de huisarts nodig is. Tegelijkertijd is deze patiënt zelfs met ondersteuning van de hulpverleners niet meer in staat om zelf de hulpverlening enigszins te sturen. Alarmering en aanwezigheidshulp zijn steeds meer noodzakelijk.
Vijf punten: Patiënt lijdt aan een ongeneeslijke ziekte en verkeert in de (pre-)terminale fase. Het is te verwachten dat op korte termijn meer zorg nodig is, terwijl de patiënt zelf geen regie meer kan voeren. Nachthulp en mantelzorg overdag zijn niet meer misbaar.

Puntenlijstje vanuit het perspectief van de patiënt

Een punt: Patiënt met beperkte zorgbehoefte, heeft mogelijk huishoudelijke zorg nodig, maar is zelfstandig in functies voor algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL-functies).
Twee punten: Patiënt met persoonlijke zorgbehoefte, moet aan huis worden bezocht voor hulp bij ADL-functies en huishoudelijke zorg, voert nog zelf met succes de regie over zijn of haar leven en over de te ontvangen zorg.
Drie punten: Patiënt met uitgebreide zorgbehoefte, moet dagelijks aan huis worden bezocht voor hulp en verzorging; de patiënt of zijn mantelverzorger kan nog wel de regie voeren over de eigen hulpverlening in samenspraak met de betrokken hulpverleners.
Vier punten: Patiënt met zeer uitgebreide zorgbehoefte, met dagelijks aan huis bezocht worden voor hulp en verzorging; de patiënt of zijn mantelverzorger kunnen niet meer de regie voeren over de eigen hulpverlening in samenspraak met de betrokken hulpverleners.
Vijf punten: Patiënt lijdt aan een ongeneeslijke ziekte en verkeert in de (pre-)terminale fase; het is te verwachten dat op korte termijn meer zorg nodig is, terwijl de patiënt zelf geen regie meer kan voeren. Nachthulp en mantelzorg overdag zijn niet meer misbaar.