Jules Theeuwes over arbeidsmarktbeleid

Op 26 november 2010 is het rapport “Zorg voor mensen, mensen voor de zorg. Arbeidsmarktbeleid voor de zorgsector richting 2025” aangeboden aan de ministier en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het rapport gaat over de grootste uitdaging voor de zorgsector: er voor zorgen dat er in 2025 nog voldoende mensen in de zorg werken. Maar wat moet daarvoor gebeuren? Zorg Innovatie Platform lid (ZIP-lid) Jules Theeuwes, directeur Search Engine Optimization (SEO) Economisch Onderzoek, heeft samen met Jeroen Bos, directeur Randstad Human Resources Solutions, en Hans Klein Breteler, vicevoorzitter PGGM en Zorg Innovatie Platform lid (ZIP-lid), hebben over de huidige problematiek en de benodigde maatregelen nagedacht. Hun bevindingen staan in het rapport. ‘We willen dat de zorg betaalbaar en toegankelijk blijft voor iedereen.’

Waarom dit rapport? Het ‘probleem’ dient zich pas vanaf 2025 aan?

‘Nee, het personeelstekort bestaat al op verschillende plekken in Nederland. De babyboomers, geboren tussen 1945 en 1960, gaan binnen nu en vijftien jaar met pensioen. Deze grote groep mensen werkt straks niet meer en wordt ouder. Ze krijgen last van ziekten als Alzheimer of hartfalen. Ziekten die een groot beroep doen op het personeel en de portemonnee. Tegelijkertijd worden er weinig kinderen geboren. Het gemiddelde aantal kinderen per vrouw is in Nederland rond de 1,6, terwijl met 2,1 kind de bevolking op peil blijft. Dat gaan we straks merken: minder schoolverlaters, minder toestroom tot de arbeidsmarkt en daardoor tekorten. Onder meer in de zorgsector.’

Hoe urgent is het rapport?

‘Hoe rijker het land, hoe meer zorg het verlangt. Mensen vinden hun gezondheid urgent. Niemand wil met een kapotte hartklep een half jaar op de bank zitten en afwachten. Als er geen oplossing voor de dreigende tekorten komt, dan krijgen mensen minder zorg. Ze komen op wachtlijsten of moeten veel betalen voor een behandeling. Natuurlijk kunnen we ook achterover leunen en zeggen: het probleem lost zich vanzelf wel op. Maar we willen juist dat zorg betaalbaar en toegankelijk blijft voor iedereen.’

Het rapport geeft een waslijst aan maatregelen om de zorg in de toekomst veilig te stellen. Waarom niet één meester maatregel of een top 3 voor de overheid?

‘Er is niet één wondermiddel. Was dat er maar, maar zo eenvoudig is het niet. Als we straks mensen voor de zorg nodig hebben, dan moeten we nu beginnen om tieners voor het vak te winnen. Investeer in opleiding en neem maatregelen om de sector aantrekkelijk te maken. Zorg er nu al voor dat je mensen op de werkvloer tevreden houdt, zodat ze blijven en niet weggaan. En maak jezelf aantrekkelijk als werkgever zodat je het wint van andere sectoren in een krappe arbeidsmarkt. Deze aanpak doet een beroep op overheid, onderwijs, werkgevers en vakbonden. Het is daarom nodig om iedereen erbij te betrekken.’
In het rapport zijn de aanbevelingen opgebouwd aan de hand van vier thema’s: opleiding en ontwikkeling, arbeidsvoorwaarden, arbeidsorganisatie en werving. Kunt u per thema een korte uitleg geven?

• Investeren in een leven lang leren:
  • Investeer in onderwijs, ook voor mensen die al op de arbeidsmarkt actief zijn. Als een verpleegkundige zich wil specialiseren, dan moet ze dat vooral doen. Carrièrepaden voor verzorgenden en verpleegkundigen zijn belangrijk om het beroep aantrekkelijk te houden. Biedt ook oudere werknemers cursussen, zodat ze op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen. Ook af en toe van werk wisselen binnen zorginstellingen en tussen zorginstellingen is goed. Dit houdt mensen vitaal.
• Inspelen op diversiteit met arbeidsvoorwaarden:
  • Het aanbod van mensen op de arbeidsmarkt in Nederland is de afgelopen dertig jaar erg veranderd. Nu werken vrouwen veel meer, zijn mensen hoger opgeleid en zijn er meer allochtonen. Een werkgever moet het werk voor alle groepen aantrekkelijker maken door iedereen in de arbeidsvoorwaarden tegemoet te komen en aandacht te schenken aan specifieke behoeften. Daarnaast is bijvoorbeeld een goede afstemming van school- en opvangtijden op de werk- en studietijden voor werknemers met kinderen van belang.
• Optimaliseren van arbeidsorganisatie en inzetbaarheid:
  • Geef mensen zelf verantwoordelijkheid bijvoorbeeld voor hun roosters, zodat ze zo goed en zoveel mogelijk uren kunnen werken. Investeren in voortdurende verbetering van de arbeidsomstandigheden blijft van belang voor jong en oud in de zorg, maar zeker nu een groter deel van het personeel 50+ zal zijn. Bovendien is er meer maatwerk nodig. De gezondheidsverschillen van mensen worden namelijk groter naarmate ze ouder worden. Werkgevers moeten meer kijken naar wat de individuele werknemer kan en wil.
• Werven met beleid:
  • De zorgsector moet het werven en selecteren van personeel professioneler aanpakken. Werven met beleid betekent eigenlijk: doe het verstandig. Probeer mensen te boeien en te binden. Maak jezelf aantrekkelijk, wees proactief en wees bewust van cultuurverschillen ook tussen generaties.

‘En natuurlijk is innovatie in de zorg hard nodig. We kunnen de arbeidsproductiviteit immers niet simpel verdubbelen met een medicijn. Ik vind het daarom belangrijk dat we zorginnovators blijven stimuleren. We mogen mogelijke Einsteins niet verloren laten gaan!’
Bron: Zorginnovatieplatform.nl (externe link)