'Wij kunnen niet meer terug! Je borgt het in jezelf'

Zorgcentrum 's Heeren Loo biedt brede ondersteuning aan mensen met lichte en ernstige beperkingen: van hulp bij zelfstandig wonen tot 24-uursopvang en van begeleiding bij werk tot intensieve behandeling. De organisatie wil bijdragen aan een zinvol bestaan van mensen met een verstandelijke beperking. 'Wij vinden het belangrijk dat zij te midden van anderen vorm en inhoud aan hun leven kunnen geven en zo kunnen deelnemen aan de samenleving.'   

Klantvolgend Werken

’s Heeren Loo Midden Nederland neemt met 12 teams deel aan de pilot Klantvolgend Werken (KVW). Het project kent veel enthousiasme, wat aangeeft dat het goed aansluit bij de wensen van klant en professional.

Bij KVW dient de zelfregie van de klant (cliënt) zoveel als mogelijk sturend te zijn bij de dienstverlening. Klanten worden zo ondersteund dat zij optimale regie krijgen/behouden over hun leven. En als professional oefen je het vak uit waarvoor je geleerd en gesolliciteerd hebt en waar je trots op bent. Bij het bottom-up project KVW hoort ook een ‘nieuw type’ leiderschap: compromisloos ten opzichte van kwaliteit, faciliterend naar medewerkers en een kritische houding naar bureaucratie. De werkvloer staat centraal. Met als uiteindelijke doel: tevreden cliënten die omwille van zelfregie graag ondersteuning af willen (blijven) nemen én tevreden medewerkers die het vak uitoefenen waar ze trots op zijn. Bij het project wordt uitgegaan van de kracht die al in de organisatie aanwezig is.

Dagbestedingslocatie De Werkwijzer/Paperasserie

Dagbestedingslocatie De Werkwijzer/Paperasserie in Ermelo is sinds september 2011 gestart met de pilot KVW. Menno Bruggenweerth is cliënt en neemt al 8 jaar deel aan de dagbesteding.

Is er iets veranderd voor hem de laatste tijd, sinds het project is gestart?
Terwijl we een introductierondje lopen over de werkafdelingen, vertelt hij openhartig dat hij geleerd heeft dat ‘je praat over wat je niet leuk vindt’ en aangeeft wat je wil. Hij vertelt dat hij dingen nu ook zelf oplost, door bijvoorbeeld eerst even naar buiten te lopen als hij ergens mee zit, of iets niet lukt. ‘Toen het werk bijvoorbeeld een keer niet lukte, te moeilijk was om te doen, ben ik eerst even een rondje gaan lopen buiten, om te denken hoe het ook weer moet. Als ik  terugkom, gaat het dan wel weer en kan ik weer aan de slag’. Aangeven wat hij wil, houdt onder meer voor Menno in: ‘Meer met je ogen spreken. Dát wil ik doen, duidelijk maken wat ik wil. En er wordt nu door de begeleiding ook meer gevraagd wat ik wil, wat ik van het werk vind.'

Ontwikkeltraject via zorgleefplan

Ramon de Groot, activiteitencoördinator, is de persoonlijk begeleider van Menno. Hij sluit bij Menno’s verhaal aan door te vertellen dat hij met Menno heeft overlegd wat híj als klant (cliënt) in het ondersteuningsplan wil hebben. 'Menno heeft goede ideeën. Het gaat erom wat híj als klant wil. Het invullen van zijn wensen / mogelijkheden doe je zo goed mogelijk samen.'
Menno houdt van het buitenleven en heeft dan ook aangegeven dat hij graag meer buiten aan de slag wilde gaan. Nu werkt hij voor 2 dagen in de tuin van een basisschool en 1 dag op de camping. Trots vertelt hij dat het diploma groenvoorziening al op zak heeft. Ramon: ‘Er is een ontwikkeltraject afgesproken, waarbij we gekeken hebben wat er bij de wens van Menno past. We zijn zo onder andere op het werk op de camping gekomen. Een collega van Menno werkt hier ook. Dit voelt vertrouwd aan en werkt goed.’

Het ondersteuningsplan is ondertekend door de vader van Menno, omdat hij als familielid veel voor Menno betekent. Hij praat en overlegt veel met zijn vader, die hem soms ook ondersteunt in zijn beslissingen.

'Je wordt nu gewaardeerd in eigen kracht'

Klantvolgend Werken heeft ook gevolgen voor de relatie tussen  professional en leidinggevende. Ramon vertelt dat dit  allemaal nog in ontwikkeling is, maar dat hij al wel veranderingen bemerkt: 'De leidinggevende ziet ons en waardeert ons, en coacht nu ook meer. Dit is een overgang voor de  leidinggevende, die dit ook heeft moeten ontwikkelen. Je krijgt nu meer verantwoordelijkheid, meer eigenaarschap. Er wordt nu eerder gezegd: “doe het zelf maar.”'

Ramon is erg enthousiast over de kracht van de bottom-up benadering van het project: 'Dit heeft veel waarde voor de ontwikkeling van de organisatie. Het is ook wel eens eng, want als het niet goed gaat...; de uitkomst is niet altijd zeker. Maar dit hoort bij de ontwikkeling. Je wordt nu gewaardeerd in eigen kracht en   professional genoemd!'

Bottom-up

Het betrekken van cliënten bij sollicitatiegesprekken bij De Werkwijzer is een voorbeeld van een organisatiebrede verandering in het kader van KVW,  die bottom-up is doorgevoerd. Een commissie van 3 cliënten en een begeleider bereiden nu samen vragen voor die gesteld worden aan de sollicitant. 'Er worden zulke goede vragen gesteld. Dit levert heel goede input op voor het sollicitatiegesprek. Na elk gesprek komen we eigenlijk telkens samen op dezelfde persoon uit', aldus Ramon.

Zelfregie en meer zeggenschap van cliënten wordt ook geïllustreerd door de afgeschermde fitnessruimte tussen de werkafdelingen. Op deze wijze is 'Bewust bewegen' ingevoerd. Ramon licht toe: 'Er waren veel klachten over het volgen van fitness buitenshuis. Het vervoer ernaar toe, op bepaalde tijden, met het busje leverde vaak veel stress op. Ouders klaagden ook dat het veel geld kostte uit het pakket. Dit vroeg dan ook om een verandering, bottom-up. We hebben het voorstel voor een eigen fitnessruimte voorgelegd en cliënten konden zich hier goed in vinden.’ Er is een fysiotherapeut bij betrokken. Cliënten kunnen er verdeeld over de dag gebruik van maken en dit persoonlijk invullen, qua duur en fitnessapparatuur. Uiteindelijk moet dit leiden tot een persoonlijk bewegingsplan.'

Een ander voorbeeld van de bottom-up benadering is het intervisiegesprek voor medewerkers. Ramon is hier samen met een collega Wilma Wilgenburg contactpersoon voor. Je kunt als medewerker ‘op de koffie bij Ramon en Wilma’. Ramon: 'Elk gesprek is weer anders. Je bent even uit waan van de dag. Ik krijg vaak van medewerkers te horen: “Hier heb ik wat aan, even tijd voor mezelf”.'

'De winkel dient op orde te zijn'

Om cliënten meer zelf te laten bedenken hoe ze iets gaan doen, wordt er binnen de organisatie gewerkt met modellen: het eigen initiatief model en het model van niet-sturende communicatie. Ramon: 'Dit is vrij nieuw voor ons. Je schrikt soms hoeveel je invult, met al je goede bedoelingen…Dit besef je vaak niet. Als ik me nu wat afvraag, vraag ik het ook aan cliënten om zo samen de weg ernaar toe te vinden.' De workload wordt zo ook wel eens zwaarder, omdat je meer aandacht aan de cliënt moet besteden met langere gesprekken, die aansluiten bij het tempo van de cliënt. 'Maar uiteindelijk gaat het erom dat je samen tevreden bent. En dat geeft vooral voldoening.'

Hij vervolgt dat dit door de gehele organisatie heen een verandering van cultuur, werkhouding, visie, en een andere manier van omgaan met cliënten met zich meebrengt. Zelfredzaamheid houdt in dat 'je cliënten niet meer betuttelt’. Je hebt te maken met klanten. Dit brengt de volgende werkwijze met zich mee: 'Je bent klant, daar ga ik mijn best voor doen. De winkel dient op orde te zijn. De klant mag pakken wat hij/zij wil. Het enige wat hierbij moet, is afrekenen: in de vorm van kaders, geld, faciliteiten etcetera.'

De pilot loopt binnenkort ten einde. Er zal dan een evaluatie volgen. 'Voor ons heeft het in elk geval al grote waarde. Het helpt ons overeind te blijven. Wij kunnen niet meer terug, nu dit proces eenmaal in gang is gezet. Je borgt het in jezelf. Het is nu de uitdaging om de rest van de teams van 's Heeren Loo ook mee te krijgen', aldus Ramon.

Interview door Vanja van der Klooster

Meer weten

• Zelfregie: 'Aan ons om het in goede banen te leiden': Helma Jongman, zorgcoördinator en persoonlijk begeleider van Sander en Hendrica, over het project Klantvolgend Werken bij het begeleid woonproject 'Het Dek'.

• 'Onze droom is uitgekomen. Dat hebben ze goed geregeld': Sander Harden en Hendrica Romkes wonen samen in een huis van het begeleid woonproject 'Het Dek'. Ze vertellen over het wonen, hun werk, de begeleiding en hun wensen.