Mark Janssen en Mirjam Zeelenberg over de combinatie van ziel en zakelijkheid

De Zorggemeenschap ‘Combinatie van ziel en zakelijkheid’

Zorgcombinatie Nieuwe Maas in Vlaardingen zat in zijn maag met de kleinschalige zorg waar ze juist zo trots op zijn. ‘Die kleinschalige aanpak is niet goed te financieren uit de verleende indicaties’, stelt bestuurder Mark Janssen. ‘De bewoners van locatie Woonhaven Adriaan Pauw, een locatie voor pg-patiënten, bijvoorbeeld kregen steeds meer combinaties van gezondheidsklachten en toenemende zorgbehoefte. Toch lukt het niet om de meesten van hen in een hogere indicatie te krijgen, omdat de graad van dementie niet verder toeneemt. Op grond van de zorgzwaartebekostiging kunnen we wel de basiszorg leveren, maar voor de begeleiding en goed toezicht blijft geen cent meer over.’

Het eind 2009 geïntroduceerde concept van Zorggemeenschap 2.0 kan lucht geven en kan er voor zorgen dat er toch gewoon begeleiding is. Sleutelwoord in de Zorggemeenschap is “De Dialoog”: met alle partijen het gesprek aangaan over mogelijkheden en beperkingen in het aanbod en vooral over alternatieve mogelijkheden om meer te kunnen doen binnen een krap budget. Dat leidt tot meer begrip en tot hechtere banden tussen cliënten, familie, vrijwilligers en medewerkers. Vandaar de naam Zorggemeenschap.

‘U mag meehelpen’

Mark Janssen stelt: ‘Essentieel in het concept is het overleg met de cliëntenraden, de twintig familie- en bewonersdeelraden en vrijwilligersraad van Zorgcombinatie Nieuwe Maas. In de PG-deelraad bijvoorbeeld ontstond vorig jaar een vechthouding toen bleek dat we door de zorgzwaartepakketten (ZZP) het mes moesten zetten in de dienstverlening zoals we dat gewend waren. ‘Dit kan absoluut niet’ was de reactie van de PG-deelraad. Op de vergadering zijn Eerstverantwoordelijke verzorgenden (EVV’ers) het gesprek aangegaan met de cliëntvertegenwoordigers. ‘Het kan inderdaad niet zo, maar als u dat wilt mag u meehelpen. Bijvoorbeeld bij het schoonmaken en bij andere vormen van ondersteuning. Dan pakken we de problemen samen op’, zo was de boodschap van de EVV’ers.

In die reactie lag in feite de kern van De Dialoog: open met elkaar in gesprek gaan. Niet in de verdediging schieten, maar verbindingen aangaan.’

Mark Janssen vervolgt: ‘Via werkconferenties bespreken we deze benadering, zoeken we naar verbeteringen en werken we aan goodwill. Het is een proces van een paar jaar voordat De Zorggemeenschap echt volwassen is geworden en breed is ingevoerd. Nu al hebben we trouwens last van de wet van de remmende voorsprong. Afdelingen die nog niet met De Zorggemeenschap draaien, willen dat nu ook gaan doen. We zijn er voorzichtig mee, want je moet dit proces wel heel goed begeleiden.’

Nieuwe onderlegger

Mark Janssen signaleert een structurele ommekeer: ‘We waren vooral instrumenteel bezig met de zorg en begeleiding. De Zorggemeenschap ontwikkelt zich nu als de nieuwe onderlegger voor alles wat we hier doen. Het is een combinatie van ziel en zakelijkheid. Ons streven is om met deze aanpak in 2014 binnen de regio de best ervaren zorg te leveren.’

‘Doen wat je thuis gewend was’

Zorghaven Adriaan Pauw is binnen Zorgcombinatie Nieuwe Maas een kleinschalige woongemeenschap van zes groepen van zes mensen met een psychogeriatrische diagnose. Een pilotteam van zeven mensen introduceerde hier eind 2009 de principes van De Zorggemeenschap. Met locatiemanager Mirjam Zeelenberg als voorzitter, een projectleider, een EVV’er, een activiteitenbegeleidster, twee vrijwilligers en een mantelzorger.

Mirjam Zeelenberg: ‘Met de principes van De Zorggemeenschap kunnen we met elkaar in gesprek komen én blijven over wat wij – medewerkers, familie, mantelzorgers en vrijwilligers – voor elkaar kunnen betekenen. Wij gaven bijvoorbeeld bij mantelzorgers aan: alles wat u thuis deed toen uw naaste hier nog niet woonde, mag hier ook.’

‘Een voorbeeld: Als een cliënt in bad gaat, is een medewerker daar alles bij elkaar twee uur mee bezig. We hebben met mantelzorgers gesproken en hen aangeboden zelf een rol in het baden te gaan spelen. Dat wil zeggen, wij leggen alles klaar en helpen de cliënt met het in bad stappen. Daarna blijft de mantelzorger erbij als meneer of mevrouw eenmaal in bad zit. En als de klant uit bad wil, komen wij weer langs om daarbij te helpen. Natuurlijk kan de mantelzorger ons tussendoor altijd bellen als er iets mis dreigt te gaan. Deze manier van werken levert ons een uur tijdwinst op. En de mantelzorger voelt zich op een prettige manier betrokken.’

Mantelzorgers stellen dit op prijs

‘Dit soort voorstellen komt ter sprake in de familiedeelraad’, stelt Mirjam. ‘In het begin liepen die gesprekken star. Van beide kanten waren we niet zo gewend om met open vizier te praten over het creatief zoeken naar mogelijkheden als de rek uit het zorgzwaartepakket is verdwenen.’

Dat de klik er al snel wél kwam, heeft te maken met het feit dat Mirjam en haar collega’s niet voorschreef dat de familie maar meer moest gaan doen. In plaats daarvan werd aangeboden dat de familie de dingen die ze voorheen thuis graag deden, hier ook gewoon kunnen doen. Een belangrijke nuance. Geen slimmigheidje, maar goed beschouwd treffend inzoomend op de situatie. Mantelzorgers stellen het op prijs als zij in een huiselijke omgeving weer dingen samen kunnen doen.

Begeleiding bij het wandelen

Miriam: ‘Sommige klanten waren gewend drie keer in de week onder begeleiding buiten te gaan wandelen. We hebben open kaart gespeeld en tegen de mantelzorgers verteld dat de zorgzwaarte-indicatie nog maar één keer wandelen toestond. We vertelden ook dat voor die twee keer extra wandelen eventueel mensen in konden worden gehuurd. Als je dit soort zaken goed uitlegt, is er begrip. Zo ook in dit geval. Voor dat wandelen hebben we nu inderdaad mensen die tegen een vergoeding graag een uitstapje maken met de bewoners. We overwegen een lijst te maken met extra diensten die we tegen betaling kunnen leveren.’

Grenzen loslaten

Niet alleen mantelzorgers moesten wennen aan de open gesprekken over wat wel en wat niet meer kan en over wat de alternatieven kunnen zijn. Ook medewerkers moeten wennen aan deze nieuwe opstelling. ‘Het gebeurt dat een verzorgende met een jarenlange ervaring in een groot verpleeghuis in de kleinschalige setting van Adriaan Pauw een beetje vastloopt. Sommige verzorgenden willen alleen maar zorgen – dat is hun vak - en weten niet goed wat ze met onze nadruk op De Dialoog aan moeten. Dat je bijvoorbeeld even een time-out moet nemen om vrijwilligers goed te instrueren is soms nieuw voor ze. Maar het verandert gelukkig snel. Je ziet dat mensen grenzen loslaten.’

Alle vrijwilligers uitgenodigd

Inmiddels is het potentieel vrijwilligers dankzij de spirit van De Zorggemeenschap behoorlijk uitgebreid. Mirjam Zeelenberg: ‘Onze activiteitenbegeleidster kwam naar me toe met een lijst waarop alle vrijwilligers staan. Ze zei: ‘Ik zie van al deze mensen er maar zeven of acht op onze afdeling. We hebben toen alle vrijwilligers uitgenodigd en verteld dat we graag meer binding met ze wilden. Toen bleek ook dat heel wat vrijwilligers graag meer zouden willen doen, maar dat ze niet wisten hoe ze dat aan moesten pakken. Voor een deel kwam dat doordat een vrijwilliger in de regel maar één bewoner kende. We hebben toen dagdelen gereserveerd, waarop vrijwilligers mee konden werken in de gehele groep bewoners. Vonden ze heel leuk. Ze houden toezicht, doen leuke dingen. En je zag dat er banden ontstonden tussen de familie en vrijwilligers. Vrijwilliger Gerrit kreeg voortaan op dinsdag altijd een gebakje van de familie als dank voor zijn inzet.’

Meer binding was hier de ‘trigger.’ Het leidde er bovendien toe dat zich meer nieuwe vrijwilligers aanmelden, geïnspireerd door enthousiaste verhalen van andere vrijwilligers.

Komt met die extra inzet van vrijwilligers en van mantelzorgers de kwaliteit van de dienstverlening niet een beetje in het gedrang? Mirjam: ‘Nee, wij doen de basiszorg. De leuke dingen zijn voor vrijwilligers en mantelzorgers.’

Mooi nieuws. Nog mooier nieuws: het groeiend succes van De Zorggemeenschap.

'Jongerenhuisvesting’ onderdeel ouderenzorg

Zorgcombinatie Nieuwe Maas levert alle vormen van ouderenzorg in Vlaardingen. De organisatie komt voort uit het Zonnehuis. Jongste loot aan de stam van Zorgcombinatie Nieuwe Maas is complex Laurenburg dat sinds december 2009 ‘jongerenhuisvesting’ biedt. Het betreft mensen onder de 65 jaar, van wie de meesten niet-aangeboren hersenletsel hebben. Voor deze doelgroep zijn 21 appartementen beschikbaar met een zwaar accent op domotica. Bestuurder Mark Janssen: ‘Het was eigenlijk niet te financieren. Het lukte alleen doordat we 15% van de ontwikkelkosten uit particuliere fondsen konden krijgen. Ivo Niehe, ambassadeur van het Prinses Beatrixfonds, heeft zich bijvoorbeeld sterk voor ons gemaakt.’