De Merwelanden en In voor zorg! maken kernwaarden concreet

Iedere organisatie heeft kernwaarden. Op papier doen ze het goed, maar in het dagelijkse gedrag van medewerkers zijn ze niet altijd herkenbaar. Woon- en zorgcentrum De Merwelanden (48 verzorgingshuis- en 52 verpleeghuisplaatsen) in Dordrecht zoomt nu op deze kwestie in. Samen met In voor zorg! is een aanpak bedacht om kernwaarden een vaste plek in de hoofden van medewerkers te geven.

‘Invulling geven aan een goed leven’ is de missie van De Merwelanden. Een algemeen streven dat voor veel verschillende interpretaties in aanmerking komt. Dat is dan ook wat er in de praktijk gebeurt. Niet dat er niet is geprobeerd om ‘goed leven’ preciezer te omschrijven, maar tot nu toe ‘landde’ dat niet in de beleving van de medewerkers. Bestuurder Theo van Bakel: ‘Wij zijn gewoon niet zo goed in het vertalen van kernwaarden in begrijpelijke woorden en vooral concreet gedrag.’

Houd het simpel en klein

In de zorg willen we vernieuwingen nogal eens zwaar aanzetten. Bijvoorbeeld door er dikke rapporten over te schrijven. Alle mogelijke implicaties, kansen en bedreigen willen we dan zo breed mogelijk in beeld hebben. Terecht. Maar als vanuit deze zelfde insteek medewerkers gebriefd worden, schiet de kern van de zaak nogal eens over hun hoofden heen. Het is eerder iets van het management en niet zozeer van de werkvloer. Bestuurder Theo van Bakel van De Merwelanden: ‘Dat gaan we nu anders doen. De kern van de zaak is dat we het klein en simpel houden.’

Medewerkers filmen elkaar

De Merwelanden heeft daarom samen met In voor zorg! een waardenkompas opgesteld met vier kernwaarden: gastvrijheid, ontmoeting, bezieling en vakbekwaamheid. Bij elk van de kernwaarden heeft De Merwelanden een verhaal over de inhoud en betekenis van de waarde in kwestie. Die beschrijving is geen dictaat, maar meer iets om eens goed over na te denken. De crux van de introductie van de kernwaarden zit in de tien flipcams die aan de ambassadeurs van de diverse teams zijn uitgereikt. Bedoeling is dat deze ambassadeurs al filmend teamcollega’s bevragen. Wat vind jij van gastvrijheid? Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Theo van Bakel: ‘Het levert soms hilarische filmpjes op. Soms met alleen voeten er op en met medewerkers die zoeken naar de juiste woorden en er niet helemaal uitkomen. Maar juist in dat niet perfecte zit de waarde van deze filmpjes. Medewerkers herkennen de beelden en gaan erover met elkaar in gesprek.’
Wat niet lukt met rapporten en zeepkistbijeenkomsten, zou wel eens kunnen lukken met filmpjes waarin medewerkers naar woorden zoeken om hun mening te formuleren. Op de eerste bijeenkomsten waarop deze filmpjes werden getoond, werd flink gediscussieerd.

Leren elkaar aan te spreken

Het flipcam-project heeft nog een andere meerwaarde. Theo van Bakel: ‘Medewerkers van verschillende disciplines – bijvoorbeeld de keuken en de administratie – kennen elkaar niet zo goed. Via deze filmpjes nemen ze kennis van elkaars visies op kernwaarden als ‘bezieling’ en ‘vakmanschap’. Ze merken verschillen en overeenkomsten in benadering. Kortom, een prima aanleiding om elkaar beter te leren kennen en om met elkaar te praten over de betekenis van het werk in De Merwelanden.’

In drie pilotteams – klantenservice, administratie en kleinschalig wonen – worden de gesprekken over de kernwaarden aan de hand van de filmpjes nu verder uitgewerkt en verdiept. In die verdieping speelt de nieuwe slogan van De Merwelanden een rol: ‘Aanspreken doet goed!’

Theo van Bakel: ‘We zijn een softe sector. We zijn niet zo sterk in het elkaar aanspreken. Dat moeten we leren. Met die filmpjes wordt al een beetje duidelijk dat elkaar aanspreken op gedrag niet vervelend hoeft te zijn. Die ervaring willen we verder uitbouwen.’

Aangepast POP-instrument

Aansprekende waarden introduceren en filmpjes maken is de helft van het verhaal. ‘Het vasthouden van de nieuwe verworvenheden is het moeilijkste’, weet Theo van Bakel. In voor zorg! coacht daarom leidinggevenden om de gesprekken over kernwaarden om te zetten in werkelijk gedeelde waarden en – dus – in bijpassend gedrag. Een projectgroep begeleidt dit proces van indalen.

Met nulmetingen en vervolgmetingen via een webenquête wordt in kaart gebracht hoe de introductie van de nieuwe kernwaarden aanslaat. Inmiddels is ook een aangepast POP-instrument (Persoonlijk Ontwikkel Plan) ontwikkeld, waarmee de koppeling kan worden gemaakt tussen kernwaarden, persoonlijke competenties en loopbaan. Theo van Bakel: ‘Een uitstekend aanknopingspunt voor gesprekken tussen leidinggevenden en medewerkers die er toe doen.’

Kwart miljoen besparing door scheiden van welzijn en zorg

De wens om eigentijdse kernwaarden leven in te blazen, zit diep. ‘We willen het gesticht uit de hoofden en uit de werkelijkheid weghalen’, zegt Theo van Bakel.

Het wegslopen van ‘het gesticht’ uit de werkelijkheid is nog het gemakkelijkst. Merwelanden is daar al mee begonnen. Kleinschalig wonen zit inmiddels naast het bekende verzorgings- en verpleeghuisaanbod in het pakket. Dat proces gaat versneld door.

Een grote slag in het afbreken van het gesticht wordt geslagen met ‘Volledig Compleet Thuis’. Theo van Bakel: ‘Daarmee kunnen we bij mensen thuis complete verzorgingshuiszorg leveren. Toen een familielid van een cliënt hoorde dat wij dit konden aanbieden, zei hij ‘O, dan hoeft moeder dus niet naar het verzorgingshuis’. Spijker op de kop. Het is bovendien financieel aantrekkelijk. Het scheiden van wonen en zorg scheelt – zo is uitgerekend – de Nederlandse burgers per 18 bewoners 250.000 euro per jaar aan kosten.’

Cultuurverandering

Stap 2 is nu om wat Theo van Bakel noemt ‘het instituutsdenken’ een einde te maken. Het gesticht uit de hoofden weghalen is hard nodig. Hoe diep geworteld dat oude denken is, blijkt uit het feit dat nog niet zo lang geleden de intramurale bewoners elke ochtend koffie kregen aangereikt in een en dezelfde variant: een kopje met koffie waaraan standaard melk en suiker waren toegevoegd. Theo van Bakel: ‘Die ‘cappuccino‘ was makkelijk voor de verzorging. En bewoners klaagden er niet over. Ook al dronken ze zelf misschien wel liever zwarte koffie of zagen ze vanwege hun gezondheid liever van die suiker af.’
Inmiddels kunnen mensen in De Merwelanden gewoon kiezen hoe ze hun koffie willen. Verzorgden en verpleegkundigen realiseerden zich achteraf hoe deze koffie-ervaring hun denken heeft verkokerd. Theo van Bakel: ‘Dat denken over je werk krijgt een diepere dimensie met het filmproject over eigentijdse kernwaarden. Er waait een frisse wind door De Merwelanden. Ons aanbod en onze werkhouding gaan beter op elkaar aansluiten. Niet meteen morgen, maar dat de cultuur verandert, staat als een paal boven water.’