Wat zijn de werkende bestanddelen van inclusie?

Werken aan inclusie betekent: mensen met een beperking centraal stellen. Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw richten veel zorgorganisaties zich op de randvoorwaarden om inclusie van mensen met een verstandelijke beperking te bevorderen. In de praktijk blijkt dit een weerbarstig proces. Wat kunnen zorginstellingen doen om inclusie te bevorderen? Wat zijn de succes- en faalfactoren? Hans Kröber deed er in 2005-2008 kwalitatief onderzoek naar en schreef er een proefschrift over: ‘Gehandicaptenzorg, inclusie en organiseren’.

Lees het volledige proefschrift ‘Gehandicaptenzorg, inclusie en organiseren’ (externe link).

Verschillende factoren hebben invloed op het slagen van de omslag naar inclusie. Zorgorganisaties die kwaliteit van bestaan en inclusie als uitgangspunt nemen, moeten hier rekening mee houden.
Een aantal bevorderende factoren uitgelicht:

Factoren bij medewerkers

• een waardeoriëntatie op kwaliteit van bestaan en voordeel ervaren van het  
  ondersteuningsparadigma
  Medewerkers met een positieve opvatting over inclusie en over het begrip ‘kwaliteit van bestaan’ brengen inclusie dichterbij.
• voldoende toegerust zijn: een werkwijze gericht op inclusie
  Werken aan- en binnen inclusie vraagt van medewerkers nieuwe vaardigheden. Zoals cliënten helpen bij de opbouw en het onderhoud van hun netwerk en de omgeving beïnvloeden.
• proactief omgaan met bureaucratie
  Organisaties die erin slagen de bureaucratie weg te houden van de werkvloer geven medewerkers de kans meer nadruk te leggen op hun werk en het ondersteunen van cliënten.

Factoren bij mensen met een beperking

• aangepast gedrag en voordeel ervaren van het ondersteuningsparadigma
  Aangepast gedrag van cliënten draagt in hoge mate bij aan het slagen van inclusie. Cliënten die in de samenleving wonen hebben een eigen woning, zijn baas over hun eigen leven en hebben meer mogelijkheden zich te ontwikkelen.
• goed geïnformeerd zijn over mogelijkheden in de samenleving
  Zowel cliënten als begeleiders moeten op de hoogte zijn van de mogelijkheden in de samenleving (sociale kaart, wet- en regelgeving) en in de ondersteuning via zorg- en reguliere voorzieningen.
• een kwalitatief goed netwerk
  Een goed netwerk en wederzijdse vriendschappen is zowel een kenmerk van als een voorwaarde voor inclusie. 
• werk en vrije tijd in een reguliere setting
  Met de komst van jobcoaches werken mensen vaker dan vroeger in het vrije bedrijf. Bij vrije tijd ligt dat vaak moeilijker: mensen ervaren psychologische drempels gebaseerd op slechte ervaringen.

Factoren in de organisatie

• waardeoriëntatie op kwaliteit van bestaan en een inspirerende en faciliterende manager
  Een gedeelde waardeoriëntatie bij alle betrokkenen in de organisatie gebaseerd op ‘kwaliteit van bestaan’ werkt bevorderend.
• bevoegdheden en verantwoordelijkheden laag in de organisatie
  De organisatie is zo ingericht dat mensen voldoende bevoegdheden hebben om flexibel te spelen op ondersteuningsvragen van cliënten.
• een geschiedenis van kleinschaligheid
  Bij een intramurale geschiedenis is wat ‘afgebroken moet worden’ ingrijpender van aard dan bij organisaties met een kleinschalige traditie.
• weinig bureaucratie in het primaire proces

Factoren in de sociaal-politieke omgeving

• een sturende overheid en samenhangende wet- en regelgeving
  Creatief omgaan met bureaucratie is kenmerkend bij goede voorbeelden. 
• externe stakeholders die voordeel ervaren
  Vanuit de samenleving is er vaak weinig trekkracht (pull). Organisaties en cliënten moeten investeren (push) om resultaat te bereiken. Wanneer externe stakeholders voordeel ervaren van inclusie, bevordert dat de trekkracht.
• goede infrastructuur om kwaliteit van bestaan gestalte te geven
  Hierbij gaat het om individuele huisvesting, veilige buurten, toegankelijke algemene voorzieningen en een uitnodigende houding van de buurt.
• pleitbezorgers die (politieke) druk uitoefenen
  Een krachtige beweging die pleit voor inclusie, politieke lobby en een gezamenlijke visie van cliënten- en brancheorganisaties werken inclusie bevorderend.

Meer informatie

Het Kennisplein Gehandicaptensector ondersteunt een netwerk over inclusie (externe link) :

Wereldwijde community van pleitbezorgers van inclusie:
Inclusion International (externe link)

Europese community van de pleitbezorgers van inclusie:
Inclusion Europe (externe link)

Nederlandse community voor pleitbezorgers van inclusie:
Coalitie voor inclusie (externe link)