Kwaliteitsimpuls langdurige zorg

In de langdurige zorg zal, meer dan nu, de cliënt en diens zorgbehoefte  centraal komen te staan. Cliënten krijgen meer wettelijke rechten, meer zeggenschap over hun woonsituatie en de langdurige zorg wordt beter georganiseerd.

• Download de Programmabrief langdurige zorg (pdf) (externe link)
• Download de Kamerbrief Voortgangsrapportage Hervorming Langdurige Zorg (externe link)

Vertrouwen in de zorg is daarbij het motto. De basis voor goede zorg wordt gevormd door de vertrouwensband tussen zorgverlener, vrijwilligers, mantelzorgers en de cliënt. Het eindperspectief is een AWBZ van hoge kwaliteit voor de meest kwetsbaren in onze samenleving met een langdurige zorgvraag. Dat staat in een brief van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de hervorming van de langdurige zorg. De ministerraad heeft ingestemd met toezending van deze brief aan de Tweede Kamer.

Om goede zorg voor deze mensen nu en in de toekomst te kunnen garanderen, bevat het regeer- en gedoogakkoord een afgewogen pakket aan maatregelen die een omslag maken in de langdurige zorg. Die maatregelen buigen de groei van de kosten in de toekomst om naar een haalbaar niveau. Zonder hervorming van het stelsel zal de langdurige zorg op termijn niet meer houdbaar zijn. Momenteel betaalt elke burger maximaal 330 euro AWBZ-premie per maand. Zonder maatregelen dreigt dat bedrag te verdubbelen.

Tegelijkertijd is het kabinet er in deze tijd  in geslaagd middelen te vinden voor een jaarlijkse groei van de AWBZ met 2,5 procent. Daar bovenop is ruim 850 miljoen euro per jaar extra beschikbaar om fors te investeren in extra personeel en opleidingen om zo de kwaliteit van de (ouderen)zorg te verbeteren. En er wordt 10 miljoen euro per jaar uitgetrokken om oudermishandeling tegen te gaan.

Het gebruik van het persoonsgebonden budget wordt beperkt.  Een belangrijke oorzaak van de overschrijdingen in de AWBZ is het PGB. Sinds 2002 zijn de pgb-uitgaven jaarlijks gemiddeld met 23 procent gestegen terwijl de uitgaven voor zorg in natura in deze periode met gemiddeld 4 procent per jaar stegen. Zonder ingrijpen zouden de kosten voor het PGB de komende jaren van 2,2 miljard euro in 2010 tot boven de 3 miljard euro oplopen. Om de uitgaven aan het pgb terug te brengen wil de bewindsvrouw alleen nog een pgb toekennen aan cliënten met een verblijfsindicatie. Dat zijn mensen die recht hebben op verblijf in een zorginstelling, maar ervoor kiezen de zorg zelf met een pgb in te kopen. Voor deze groep stijgt het budget bovendien met 5 procent. Mensen die geen pgb meer krijgen, kunnen zorg in natura ontvangen. Het aanbod van extramurale zorg in natura is sinds het ontstaan van het pgb zodanig vernieuwd en verbeterd dat deze maatregel verantwoord kan worden ingevoerd. Daarnaast wil de bewindsvrouw in overleg met zorgkantoren bekijken of de innovatieve en goedkopere zorgvormen die door het PGB zijn ontstaan, ook via zorg in natura kunnen worden gegeven. Hierbij zal zij gebruik maken van de suggesties die Per Saldo haar overhandigde.

Om fraude met het pgb te voorkomen wil het kabinet dat zorgkantoren mensen die voor het eerst een pgb krijgen actief ondersteunen bij het eerste gebruik zodat problemen zo snel mogelijk aan het licht komen. Ook moet een cliënt eerst een zorgplan opstellen, pas daarna wordt een pgb verstrekt. Verder mag het pgb vanaf 1 januari aanstaande alleen nog maar op een speciaal daarvoor geopende betaalrekening worden gestort. Ook stopt per 1 januari aanstaande voor nieuwe budgethouders de mogelijkheid pgb middelen in te zetten voor bemiddelingsbureaus.

De langdurige zorg wordt ook beter en doelmatiger georganiseerd door bijvoorbeeld de begeleiding, waarvoor nu nog een beroep kan worden gedaan op de AWBZ, onder te brengen bij gemeenten. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt hiervoor aangepast. Mensen die niet zelfredzaam zijn kunnen vanaf 2013 een beroep doen op de Wmo in de gemeente waar zij wonen. Gemeenten zijn beter in staat ondersteuning op maat te bieden en daarbij ook te kijken naar bijvoorbeeld schuldhulpverlening, woningaanpassingen, re-integratie en bijstand.   

 Het kabinet zal de zogenaamde IQ-maatregel, die in het regeer- en gedoogakkoord is afgesproken om het beroep op de AWBZ terug te dringen, een jaar uitstellen. In het regeer- en gedoogakkoord is opgenomen dat het recht op zorg voor licht verstandelijk gehandicapten met een IQ tussen de 70 en 85 vervalt. Om de maatregel zo goed mogelijk vorm te geven vindt nader onderzoek plaats. Mensen die dat nodig hebben, moeten ook in de toekomst adequaat worden ondersteund.

Het kabinet gaat zorg en wonen in de AWBZ scheiden. Dit leidt tot een aanzienlijke kwaliteitsverbetering voor bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen en instellingen voor gehandicapten en geestelijke gezondheidszorg. Zij krijgen vanaf 2014 geleidelijk aan meer keuzemogelijkheden voor hun woonsituatie doordat zij zelf met de instelling wiens woonaanbod bij hen past een huurovereenkomst kunnen sluiten. Zorginstellingen zullen zich daardoor meer gaan richten op de woonwensen van cliënten en een gevarieerder woonaanbod creëren. 

De zorgkantoren worden opgeheven en vanaf 2013 zullen zorgverzekeraars direct verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de AWBZ. Hierdoor wordt de zorgverzekeraar hét aanspreekpunt voor de cliënt voor zowel de zorg op grond van de Zorgverzekeringswet als de AWBZ. Dit leidt tot een grotere klantgerichtheid van zorgverzekeraars. Een ander voordeel is de verwachte betere zorginhoudelijke samenhang tussen de Zorgverzekeringswet en de AWBZ die ketenzorg beter mogelijk maakt.

Het bestuur en het toezicht op zorginstellingen wordt verbeterd en voorgenomen fusies tussen instellingen zullen scherper worden getoetst om te voorkomen dat instellingen te groot worden en het zicht op de cliënt verdwijnt. Ook wil het kabinet bezien of te grote instellingen kunnen worden opgesplitst als de kwaliteit of de veiligheid in het geding is. De IGZ gaat meer inspecties op de werkvloer uitvoeren. Knellende en overbodige regelgeving wordt afgeschaft.

Het kabinet wil medewerkers zoveel mogelijk ruimte geven om naar eigen inzicht te handelen. Daartoe investeert hij niet alleen fors in meer personeel en in opleidingen voor personeel, maar er moet ook beter naar hen worden geluisterd. Zij staan het dichtst bij de cliënt en hebben de beste antennes voor wat die vraagt. Verplegend en verzorgend personeel wordt gestimuleerd om vanuit hun positie in de instelling en hun professionele inzichten eigen kwaliteitsnormen en richtlijnen te ontwikkelen.

In de brief aan de Tweede Kamer schrijft de staatssecretaris zich te realiseren dat het hervormingsproces veel vraagt van alle betrokken partijen. Het kabinet heeft echter het volste vertrouwen in de kracht van burgers en de slagkracht van de bij de langdurige zorg betrokken instanties, gemeenten, professionals, vrijwilligers en mantelzorgers om de stelselwijziging in gezamenlijkheid tot een goed einde te brengen.

Bron: Ministerie van VWS (externe link)