invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Verslag Masterclass Wijkgericht werken

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Speciaal voor managers en teamleiders organiseerde In voor zorg! op 14 november 2013 een dagvullende masterclass over wijkgericht werken. Want hoe doe je dat eigenlijk? En wat is de rol van de manager?

Anne-Marie Poorthuis, directeur van stichting Eigentijdse verbindingen, opende met een presentatie over de wijk als actor. Daarna volgden de deelnemers 3 workshops. Ze sloten de dag af met een spetterende drum- en percussieact.

Bouwen aan een sociaal stelsel vanuit de wijk

Als directeur van de stichting Eigentijdse verbindingen is Anne-Marie Poorthuis gewend strategische netwerken voor maatschappelijke vraagstukken te creëren. Ze staat even stil bij de beweging in de zorg van de afgelopen jaren: van aanbod naar vraag. En stipt aan wat er de komende jaren te doen staat: versterken van vermogen. Hierin speelt de wijk, als actor, een belangrijke rol.

4 onderdelen

De presentatie bestaat uit 4 onderdelen:

  1. Zelforganisatie van de wijk
  2. Posities van maatschappelijke organisaties in de wijk
  3. De mogelijkmakende omgeving
  4. Een samenhangend sociaal stelsel

Zelforganisatie van de wijk

Wat kan een wijk zelf? Veel, zegt Anne-Marie, bijvoorbeeld initiatieven nemen. In een wijk zit energie, die loskomt als de wijk zich ontwikkelt. Dat gebeurt door gesprek en ontmoeten. Dan kunnen mensen de mogelijkheden die er zijn delen. En herkennen ze hun eigen vermogen om vraagstukken op te lossen.

Posities van maatschappelijke organisaties in de wijk

Zelfstandige professionals vervullen een rol in de wijk: als schakel en verbinder, als persoon die signalen oppikt en vermogen versterkt waar het nodig is. In feite doen we een stap terug in de tijd, legt Anne-Marie uit. Zoals vroeger de pastoor of hoofdonderwijzer een schakel was, kunnen naast bewoners professionals die rol nu vervullen. Organisaties denken al snel in loketten, terwijl het gaat om relaties leggen, om personen (professionals) die vindbaar zijn in de wijk. De ambitie voor de toekomst is dat zo’n persoon de bewoner echt verder helpt, de weg wijst en meeneemt naar een volgende stap. Het acteren in een open netwerk in de wijk is een van de belangrijke rollen van de professional. Maar wie wordt dan de regisseur, vraagt iemand uit de zaal.

Anne-Marie stelt een werdervraag: Is regisseur een functie? En generalist? Nee, het zijn rollen die een professional vervult. Er is niet 1 regisseur of generalist. De vraag van de bewoner bepaalt wie die rol vervult. De professional die zijn specialisme aanscherpt, wordt vanzelf zichtbaar in een wijkteam. Veel organisaties vragen zich af hoe de wijk hun voorziening in komt. Anne-Marie draait het liever om: hoe komt de voorziening in de wijk. Met andere woorden: zorg dat mensen uit de organisatie in de wijk aanwezig zijn of schakels in de wijk hebben. Die relatie is nodig om de voorziening te laten aansluiten op de wijk. Organisaties hebben bovendien de gezamenlijke opdracht tot wijkgericht werken. Professionals brengen hun expertise samen, zodat een sociaal wijkteam ontstaat. Anne-Marie geeft een tip: probeer te denken vanuit de wijk. Zie de wijk als de organisatie waaraan je werkt, en waarvan jouw organisatie onderdeel is.

De mogelijkmakende omgeving

De mogelijkmakende omgeving bestaat uit een cirkel, met daarbinnen kleinere cirkels (zie presentatie). Centraal staat de bewoner en zijn huishouden. De meeste bewoners bouwen eigen netwerken, binnen en buiten de wijk. Anne-Marie legt uit dat de wijk een lokale gemeenschap is die zichzelf organiseert, maar waarin je ook kunt investeren. De bewoner maakt automatisch deel uit van deze gemeenschap. Elke wijk heeft schakels. Dat zijn mensen die iets bijzonders doen, aandacht besteden aan wat een wijk nodig heeft. Hoe energieker de wijk, hoe meer schakels er zijn.
Ook professionals zijn een schakel in een wijk. Het netwerk van schakels bestaat dus uit bewoners en professionals. Anne-Marie benadrukt dat nu vooral de ontwikkeling van het bewustzijn van de lokale gemeenschap voorop staat. Dit kan ertoe leiden dat huidige professionals overbodig worden. Dat is niet erg, mits ze zich weten toe te leggen op nieuwe initiatieven. Ook stipt Anne-Marie het dilemma aan waarmee veel organisaties worstelen: hoe kan ik iets organiseren als ik over zoveel zaken nog in het ongewisse ben? Anne Marie raadt aan in de eigen initiatiefkracht te blijven geloven.

Voorbeeld jeugdzorg: van open netwerk naar sociaal wijkteam

In Renkum ondersteunde Anne-Marie de gemeente bij de ontwikkeling van de jeugdzorg naar sociale wijkteams. Eerst organiseerden ze in een proeftuin een open netwerk jeugd en opvoeding, om de schakels te leren kennen. Ze nodigden iedereen die iets met het onderwerp te maken had uit voor bijeenkomsten. Ontmoeten en elkaar leren kennen stond centraal. Veel mensen bleken elkaar nog niet te kennen. Dan kunnen goede initiatieven ook nauwelijks opbloeien! Vanuit het open netwerk brachten ze vervolgens expertise samen rond een concrete situatie. Uitgaan van de concrete situatie is dus een manier om een sociaal wijkteam te creëren. Dit wijkteam ziet er steeds anders uit, afhankelijk van de situatie. Ook bewoners of iemand van werk en wonen kunnen erin acteren. Dat vraagt flexibiliteit van professionals, maar kan in de praktijk veel opleveren. Bovendien voorkomt het dat het wijkteam een nieuwe institutie wordt.

Een samenhangend sociaal stelsel

Een sociaal stelsel omvat alle actoren die samenwerken en kundig zijn op een gezamenlijk thema. Dit zijn zowel de bewoners en de wijk zelf als de professionals en organisaties. Vanwege de tijd stipt Anne-Marie het sociaal stelsel slechts aan. Ze legt uit dat het sociaal stelsel in kaart brengen overzicht en rust geeft. Het laat zien hoe ver de actoren zijn in het proces. Bovendien maakt het bewust dat alle actoren nog aan het leren zijn. In het sociaal stelsel rondom de zorg is de verantwoordelijkheidsverschuiving richting de burger belangrijk. Participeren in zo’n stelsel is echter niet gemakkelijk voor een bewoner. Daarvoor is vertrouwen nodig en dat ontstaat door een laagdrempelige manier van organiseren. Een flexibel stelsel, dat daadwerkelijk aansluit op de bewoner is een vertrouwenwekkend stelsel.

3 workshops

Na de plenaire opening volgen alle deelnemers 3 workshops:

  1. Schakelen met de buitenwereld door Anne-Marie Poorthuis
  2. Eigen rol en positionering door Christ-Jan Danen
  3. Hoe richt je de samenwerking in door Maaike Veenvliet

Klinkende afsluiting

Schakels, verbinden: het stond de hele dag centraal. Als het ergens op samenwerken neerkomt is het wel in de muziek. ‘Drums and Barrels’ laat de stoelen aan de kant schuiven en deelt trommels en tamboerijnen uit. En neemt alle deelnemers mee in een stevig en swingend Braziliaans ritme. Een passende afsluiter.

Deelnemers over de masterclass

Ingrid Goppel, zorgmanager ambulante dienstverlener bij Middin
‘Wat ik vandaag hoor, sluit aan bij onze praktijk: positie bepalen en het wijkgericht werken vormgeven. Leuk vind ik dat we geprikkeld worden om oude denkpatronen los te laten en andere invalshoeken te kiezen dan we gewend zijn. En dat is niet makkelijk!’

Marjon Wouters, teamleider thuiszorg in de wijk bij DSV
‘Wij zijn nu bezig met de omslag van taakgericht naar vraaggericht werken. Dat is lastig. Zeker als een medewerker al jaren iets voor een cliënt doet en dat nu opeens niet meer mag doen. Maar om de wijk in te kunnen gaan moeten ze het wel kunnen. Het is goed om te horen dat we vaste patronen moeten doorbreken, door met iets nieuws te komen. En in de workshops steek je veel van elkaar op.'

Gerdien van Bruchem, beleidsmedewerker bij Leger des Heils
‘We hebben zelf een traject wijkgericht werken bij In voor zorg!. Ik ben hier om ervaringen op te halen. Want werken in de wijk is geen eenduidige term. Per gemeente wordt het anders ingericht. Wij willen niet steeds het wiel opnieuw uitvinden. Ik vind het leuk om te merken dat er wil is om te veranderen. Dat is mooi van een dag als deze.’

Wilma Schutte, manager bij Thebe
‘Het ging vandaag vooral over de fase die aan wijkgericht werken vooraf gaat. Wat dat betreft voldeed de masterclass niet helemaal aan mijn verwachtingen. Dat neemt niet weg dat ik allerlei nuttigs heb opgestoken. De workshops ‘Schakelen met de buitenwereld’ en ‘Hoe richt je de samenwerking in’ hadden van mij wel langer mogen duren. Het verandercanvas uit die laatste workshop is een heel praktisch instrument. Ik neem het mee naar huis!’

Verslag door Ingrid Brons.

 

Dossier(s)

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg