invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Verslag kennisexpeditie Slim omgaan met uw zorgvastgoed

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

In nieuwbouwwijk Sterrenberg in Huis ter Heide worden ruim 400 nieuwe woningen gebouwd. Niets bijzonders zult u denken. Toch is het dat wel. Sterrenberg is een voormalig instellingsterrein van Abrona. In de woonwijk gaan mensen met én zonder verstandelijke beperking samenleven. Een mooi voorbeeld van slim omgaan met zorgvastgoed en daarmee de locatie bij uitstek voor een kennisexpeditie daarover. Er waren 3 sprekers en 3 verdiepingssessies.

De impact van extramuralisering

Roland Beukers, senior beleidsmedewerker bij VWS, opent de bijeenkomst. Hij licht de kamerbrief over de hervorming langdurige zorg toe: 'De achterliggende visie is: van systemen naar mensen. We willen de zorg dichtbij organiseren. Cliënten houden langer de regie over het eigen leven. Samenredzaamheid en zelfredzaamheid staan centraal. Is er toch meer ondersteuning nodig, dan zijn er gemeentelijke voorzieningen. Eventuele verzekerde zorg moet meer aansluiten op het sociale netwerk van de cliënt. Zo ontstaat een beter betaalbaar en solidair systeem.'

De trend dat mensen langer thuis blijven wonen is al sinds 1980 zichtbaar, vertelt Roland Beukers. Althans, in de ouderenzorg. De sectoren gehandicaptenzorg en GGZ laten juist groei zien. Langer thuis blijven wonen heeft gevolgen voor zorgvastgoed én bedrijfsvoering. 'Nieuwe cliënten krijgen straks alleen een indicatie voor extramurale zorg, in functies en klassen. Dit komt overeen met de zorgfuncties in de huidige ZZP’s. Daarnaast bevatten de huidige ZZP’s een verblijfscomponent, voor eten en drinken, schoonmaken, welzijn, gas en licht, onderhoud. Ook krijgen zorginstellingen een vergoeding voor kapitaallasten.' Roland Beukers benadrukt dat de impact van de extramuralisering op zorgorganisaties verschilt van organisatie tot organisatie, zelfs van locatie tot locatie. Dit heeft onder andere te maken met doorstroomsnelheid, het percentage lichte ZZP’s dat een instelling in zorg heeft, de aantrekkelijkheid van het vastgoed, mogelijke herbestemming én de capaciteit van een organisatie om de omslag te maken naar zorg aan huis.

Omgekeerde integratie

'U bevindt zich op de hoofdlocatie van Abrona. Hier is ons dienstencentrum gevestigd en verder is er een woonwijk aan het ontstaan. Nog maar een paar jaar geleden wisten we niet wat we hier met ons vastgoed moesten doen. De gebouwen waren 30 tot 35 jaar oud, de ‘lichte’ cliënten waren vertrokken. Ongeveer 250 cliënten met een behoorlijke beperking bleven over.' Aan het woord is Erik Droog, regiomanager bij Abrona en tweede spreker.

Abrona had 2 opties: de locatie afstoten óf de maatschappij binnenhalen. 'We hebben voor het laatste gekozen. In plaats van met onze verstandelijk beperkten de maatschappij in te gaan, halen wij de samenleving binnen. Omgekeerde integratie noemen we dat.'

De wijk Sterrenberg is een project van Abrona, projectontwikkelaar VolkerWessels en woningcorporatie Mitros. Er worden 400 marktwoningen gebouwd, koop en huur. En er komen zorgwoningen voor 250 cliënten, verspreid over de wijk. Erik Droog toont een een filmpje (externe link) uit 2008, waarin de plannen en verwachtingen zijn verbeeld.

Begin dit jaar werd een nieuwe film (externe link) gemaakt: wat is er van de idealen terecht gekomen? Veel, zegt Erik Droog. 'Natuurlijk maak je je als leidinggevenden wel eens zorgen, maar het gaat heel goed. Grote incidenten zijn er niet geweest. De belangrijkste les voor ons was loslaten. We hadden van tevoren veel nagedacht over de sociale interactie, waardoor we het gingen forceren. De beste dingen ontstaan echter vanzelf. 8 buurmannen die willen voetballen gebruiken bijvoorbeeld onze sportzaal en in ruil daarvoor organiseren ze 1 keer per jaar een barbecue. Er is samen Koninginnedag gevierd, er was een voetbaltoernooi.'

De zorgwoningen zijn eind dit jaar klaar. 'Het zijn mooie appartementencomplexen, met individuele woningen voor elke cliënt. Dit is vastgoed waar vraag naar is.' Wel zijn door de crisis nog niet alle koopwoningen gebouwd. Binnenkort worden de huurwoningen opgeleverd. 'Dan wordt het weer even spannend', eindigt Erik Droog. 'Mensen die een woning in Sterrenberg kopen, kiezen er bewust voor om hier te wonen. Bij huurwoningen ligt dat anders, die krijgen mensen toegewezen.'

Verdiepingssessies

Na het plenaire deel volgen de deelnemers 3 verdiepingssessies. Jan Ruyten, directeur van Stichting Thuis in welzijn, licht het thuishuisproject toe. Hij toont de film ‘Oud worden doe je liever niet alleen’. Een thuishuis is een ‘studentenhuis’ voor 5 tot 7 alleenstaande ouderen. Het concept nodigt op een maximale manier uit om dingen samen te doen. Daarnaast leren speciaal opgeleide vrijwilligers de ouderen hoe ze hun netwerk kunnen vergroten. Het eerste thuishuis is in 2011 geopend. Een tweede thuishuis, maar nu voor ouderen met dementie, opent binnenkort.

Ook dit illustreert Jan Ruyten met een film (externe link) die ingaat op de leefwereld van iemand met dementie. Hieruit volgen de voorwaarden waaraan een huis voor ouderen met dementie moet voldoen. Een belangrijk gegeven, want met positieve prikkels blijven de hersenfuncties langer op een hoger niveau. Hij sluit af met de vraag of er innovatieve zorgondernemers in de zaal zitten die willen investeren in een thuishuis. Wellicht kan bestaand vastgoed een herbestemming krijgen?

Juridische aspecten

In de tweede verdiepingssessie gaan Marieke Vleems en David Allick, advocaten bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten, in op de juridische aspecten van tijdelijke verhuur of herbestemming van zorgvastgoed. De derde verdiepingssessie is financieel van karakter: André Vermeulen, senior sectorspecialist gezondheidszorg bij Rabobank, vertelt welke criteria zijn bank hanteert voor financiering van zorgvastgoed.

Kans op vernieuwing

Eppie Fokkema, directeur van adviesbureau Atrivé, sluit de bijeenkomst plenair af. Zijn stelling is: scheiden van wonen en zorg is de kans op vernieuwing in de zorg. Want het scheiden van wonen en zorg leidt tot een ander speelveld. Net zoals gebeurde toen de overheid de subsidies voor woningbouwcorporaties afschafte. Hun beheer van vastgoed werd toen veel professioneler.

Eppie Fokkema legt nog eens uit dat vastgoed en zorg veel van elkaar verschillen. Denk aan kapitaal in stenen tegenover kapitaal in mensen, lange termijn tegenover korte termijn en trage ontwikkeling tegenover sneller vernieuwen. Met andere woorden: zorgorganisaties moeten vastgoed als een vak apart benaderen. Maar welke zorginstelling maakt een portefeuilleanalyse van zorgvastgoed? En welke zorgorganisatie vermeldt in de jaarrekening de vastgoedexploitatie? Zijn advies luidt: 'Geef vastgoed een eigen plek in de organisatie, haal de benodigde kennis in huis en werk samen met bekwame partners met wie je een duurzame relatie aangaat.'

Eppie Fokkema onderstreept zijn stelling met verschillende voorbeelden. Toen zorgorganisatie Kalorama bijvoorbeeld moest investeren in 3 van haar 5 locaties, maakte de organisatie een strategisch portefeuilleplan. Gebaseerd op de visie en op klantwensen voor wonen en zorg. Marktonderzoek leverde belangrijke informatie. Essentieel, zegt Eppie Fokkema, 'want er zijn nog te veel managers en directeuren die denken "als we het aanbod hebben komen de mensen vanzelf". Maar is dat wel zo?' Een ander voorbeeld is de regio Rivierenland. Via een convenant vindt daar regionale afstemming plaats, om in zorg te voorzien en zorgvastgoedrisico’s te vermijden. 'Vastgoed is planmatig en heeft een lange pijplijn. Als je in een krimpende markt werkt, moet je afstemmen.' ViVa! Zorggroep bereidt zich nu vast voor op een toekomst waarin wonen en zorg gescheiden zijn. Dat doen ze door de standaardhandelingen van een verhuurder onder de knie te krijgen. Denk aan woning zoeken, betrekken of verlaten, huur en diensten betalen, jaarlijkse huuraanpassingen, behandeling reparatieverzoeken. En in Kloostertuin Groesbeek ten slotte is voor mensen met dementie een woonconcept ontwikkeld naast het zorgconcept. De bewoners huren hun appartement individueel bij de woningcorporatie, het zorgconcept is gestoeld op regie van cliënt en familie.

Verslag door Ingrid Brons

Meer weten

Tags

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg