invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Verslag Kennisexpeditie Cultuurverandering

Gepubliceerd op:

55 nieuwsgierige medewerkers uit de zorg en aanverwante sectoren reisden 11 april 2013 met twee bussen langs vijf zorgorganisaties in Dordrecht. ‘Kennisexpeditie Cultuurverandering’: dat was de rode draad van deze dag. Het Spectrum, De Crabbehoff, De Wielborgh, Het Parkhuis en De Merwelanden werden aangedaan. Deze dag gingen veel nieuwe termen om de verandering aan te duiden over tafel. Van ‘vitaliteitondersteunende zorg’ tot ‘waardesturing’. Een verslag van een inspirerende reisdag binnen de bebouwde kom van Dordrecht.

De Prinsemarij

In voor zorg-coach Steven Hanekroot toont trots de nieuwbouw van De Prinsemarij (onderdeel van Het Spectrum), een mix van koopappartementen, sociale huurappartementen en zorgappartementen. Een mooie vorm van integratie.
De groep verzamelt zich in één van de nieuwe appartementen, waarin domotica is aangebracht. 'Helemaal klaar voor extramuraal', meldt Steven. 'Maar is dit dan een extramurale kamer?', wil een deelnemer weten. Steven: 'Dat is een kwestie van labelen.' Kortom: de expeditie is nog maar vijf minuten jong als de cultuurshift al een rol speelt.

'Dit is vitaliteitondersteunende zorg', meldt de coach. Steven legt het aanraakscherm uit. Hij wijst op de agenda voor medicijngebruik en een optie om met vrienden te chatten. 'En o ja, er zit ook een schoonmaakstand op het scherm, zodat je zonder de programma’s te activeren het beeldscherm kan cleanen.' De afdelingsmanager Ilona Oosterveer: 'Medewerkers moesten vooral wennen aan het feit dat ze hier looproutes doen, zoals dat ook in de thuiszorg gebruikelijk is.'

Eén van de expeditieleden: 'Waren er weerstanden?' Ilona: 'In het begin zeiden sommige medewerkers: het wordt allemaal veel te ingewikkeld voor oude mensen. Dat bleek dus niet zo te zijn. De EVV’ers zijn voortrekkers geweest en hebben anderen overtuigd. Die regie van EVV'er wordt steeds belangrijker. Die zetten de lijn uit.”

Maar er is ook een financieel voordeel, omdat door domotica, ECD, looproutes en een centrale zorgpost de bezetting anders kan worden geregeld. Ilona Oosterveer 'We boekten forse tijdsbesparingen: 20 procent op de korte termijn en 40% op de lange termijn. Alleen al de zorgpost ter vervanging van de gewone nachtzorg scheelt twee ton  per jaar.'
En wat vinden de cliënten ervan? Ilona: 'In de zomer 2013 gaan we de tevredenheid van zowel de medewerkers als de cliënten meten. We hebben het idee dat bewoners fitter en alerter zijn geworden.'

De Prinsemarij

De Crabbehoff

Een heel ander cultureel aspect kenmerkt de veranderingen in De Crabbehoff, een protestantse zorggroep met twee verpleeghuizen en twee woonzorgcentra. 'Zingeving is bij ons het sleutelwoord', meldt specialist zingeving Nico van Leer als de groep koffie en het welkomst-gebak tot zich neemt. Waarom zingeving? Nico van Leer: 'Praten over welzijn verhoogt het welzijn en de tevredenheid. Mensen komen met elkaar in gesprek over wat zinvol is.' Bestuurder Johan Groen zegt het zo: 'Waardesturing en bezieling zijn onze unique selling points.'

Lijkt een simpele opgave, maar dat is het niet. Bestuurder Johan Groen: 'We zijn nu vier jaar bezig. Destijds zijn we gestart met het praten over het levenseinde, over afscheid nemen van het leven. Vijftig mensen uit de organisatie - een leidende coalitie - gingen over dit onderwerp met cliënten in gesprek. We hebben nog drie jaar te gaan. We zijn in dit soort processen geneigd om veel te snel te gaan.' In voor zorg! begeleidt de implementatie van de zingevingsprincipes. Die raken ook de medewerkers. 'We hebben regelmatig zingevingsbijeenkomsten.'

De acht fasen van veranderdeskundige John Kotter zijn leidend bij verankeren van het zingevingsprincipe in De Crabbehof. Maar ook de methodiek van appreciated inquiry ,ofwel waarderend onderzoek, van David Cooperrider wordt hier ingezet. Uitgaan van wat goed is niet van wat fout is: dat is heel in het kort het idee. In voor zorg-coach Jan van den Braak begeleidt dit traject. Een essentiële succesfactor is dat medewerkers zich niet laten voorstaan op hun professionaliteit, maar op hun menszijn. Johan Groen: 'We zijn eerst mens, en dan pas professional.' Is al gemeten hoe cliënten het zingevingsaccent ervaren? Johan Groen: 'We zoeken nog naar een goede meetmethode.'

Kennisexpeditie DOrdrecht

De Wielborgh

De expeditieleden wacht een prima lunch in De Wielborgh: een ouderenorganisatie met heel ander unique selling point: vier sociale restaurants. Niet de makkelijkste uitdaging.

Bestuurder Christien Baas: 'We zijn 17 jaar geleden gestart met 13 opstartsubsidies. Het idee: een laagdrempelige woon- en ontmoetingsplaats in de wijk. De restaurants zijn ons visitekaartje. De combinatie slaat aan. Christien: 'We zijn nog steeds succesvol. We hebben goud in handen. Gemiddeld staan 1.000 tot 1.200 mensen op de wachtlijst.' In voor zorg-coach en ‘food-service-deskundige Casper van der Most: 'Eten is emotie.' De bestuurder wijst ook op de buurtfunctie: 'Tachtig procent van onze restaurant-gasten komt uit de wijk.'

Maar toch. Sociale restaurants worden niet uit AWBZ- of WMO-gelden betaald.Casper van der Most: 'Het blijft zoeken naar aanvullende middelen. Als we echt kostendekkend zouden werken, worden we te duur voor onze klanten.' Ondertussen wordt volop ingezet op een ondernemende cultuur die het restaurant-concept aantrekkelijk kan houden.

Medewerkers volgden het LSI-programma (Leiderschap, Strategie en Implementatie). En ook hier wordt het stappenplan van Kotter ingezet. Casper van der Most: 'Iedere maand komt het personeel bij elkaar om samen te bespreken welke veranderingen de komende tijd zinvol zijn. Het allerbelangrijkste is dat medewerkers zich ondernemer voelen. Dat ze niet alleen oog voor het menu-aanbod hebben, maar ook voor een schone wc.'

Ondanks moeizame financiering wint het concept aan waardering bij de bezoekers. Christien Baas: 'Tot drie jaar geleden hadden wij geen kaas gegeten van marketing. Maar het dekken van de kosten blijft een probleem.'Expeditielid André Hintzen: 'Ik heb het antwoord ook niet, maat je moet naar de niche blijven zoeken. Oneerlijke concurrentie mag weliswaar niet, maar er moeten toch handvatten te vinden zijn waarmee je sociale restaurants goed kunt promoten!'

Hoe dan ook, inspirerend is het fenomeen sociale restaurants wel. Expeditielid Inge Uljee: 'Ik werk in de VG-sector. Wat ik hier zie en hoor, is een uitgelezen kans voor mensen met een dagbesteding.' Op de site van In voor zorg! is onder de zoekterm ‘Wielborgh’ de toolkit voor sociale restaurants te vinden.

Het Parkhuis

De bus rijdt door naar Het Parkhuis, een 40 jaar jonge organisatie die is gespecialiseerd in de huisvesting en begeleiding van mensen met dementie, Korsokov en psychiatrische problematiek. Het In voor zorg-traject begeleidt Het Parkhuis van een taakgerichte naar een resultaatgerichte organisatie. Op weg daarnaar toe hanteert Het Parkhuis twee sporen: PREZO en de LEAN-methodiek.

Bestuurssecretaris Eppo Prince: 'PREZO (‘prestaties in de zorg’) is een kwaliteitssysteem. Daarbij gaat het niet om structuren en processen, maar om de uitkomsten voor de cliënt. Allemaal net wat anders dus.' Een deelnemer: 'Dat zegt me nog niet zoveel. Waaraan merk je nog meer dat dit zo anders is?.' Prince: 'Bekend is de PDCA-cirkel. PREZO begint niet met ‘P’ van ‘Plan’, maar met de ‘C’ van ‘Check’. Eerst de situatie evalueren en dan pas een plan maken. Eigenlijk veel logischer.'

Eén van de doelen van Het Parkhuis is om de reputatie van toonaangevende deskundigheid te versterken. Dit in combinatie met meer gastvrijheid en service. Om dat te verwezenlijken, combineert de organisatie de LEAN-methodiek met belevingsgerichte zorg. Teamleider Eliza Middelkoop: 'Medewerkers zeggen soms: wat is voor mij de meerwaarde van die belevingsgerichte zorg? Het spreekt niet vanzelf. Daar moet je ze in coachen.'

Gevraagd naar de betekenis van Lean voor de cliënt, zoemt zij vooral in op proceswinst. 'Je bent na een overdacht sneller bij de cliënt, er is meer rust tijdens het middageten en er is continu toezicht.' 'Maar zo’n overdacht dat is maar een dingetje, hoe houd je het integraal vast?', wil een expeditielid weten. Eliza: 'Vele dingetjes vormen bij elkaar één groot geheel.' Eliza’s collega Brenda Leewis zoomde in op LEAN-verbeteringen bij de teams van fysiotherapie en ergotherapie. 'Er was bijvoorbeeld te weinig voorinformatie bij de opname. Dat is verbeterd doordat het cliëntservicebureau nu meer informatie heeft. Ook zijn er handelingen geschrapt die niet tot het takenpakket van fysiotherapeuten en ergotherapeuten horen.' Desgevraagd laat ze weten dat de cliënt nog niet is gevraagd hoe hij en zij de verbeteringen ervaren. 'Maar we zijn nu wel eerder bij de cliënt.' Expeditielid Miriam Lindemans: 'Ja, maar dan is de winst alleen maar een tijdsfactor.'

Kennisexpeditie Dordrecht

De Merwelanden

Dan rijdt de bus door naar de laatste zorgorganisatie van deze dag: De Merwelanden  (48 verzorgingshuis- en 52 verpleegplaatsen). Bestuurder Theo van Bakel laat het maar meteen bij binnenkomst van de groep weten: 'Dit is geen successtory.'

Samen met In voor zorg! heeft De Merwelanden een waardenkompas opgesteld met vier kernwaarden: gastvrijheid, ontmoeting, bezieling en vakbekwaamheid. Met die waarden wil de organisatie een cultuur bereiken waarin medewerkers zich beter bewust zijn van hun meerwaarde voor de client.
Theo van Bakel: 'Wij zijn gewoon niet zo goed in het vertalen van kernwaarden in begrijpelijke woorden en vooral concreet gedrag.'

Met een scala aan instrumenten is geprobeerd de waarden tot leven te brengen. Eén van de inspirerende instrumenten was het spiegelgesprek. 'Waarbij je je in elkaars perspectief verplaatst.' Dat werkt, zo meldt de bestuurder desgevraagd: 'We zijn nu beter in staat om de kritische cliënt tegemoet te treden.'

Maar toch, het werd bij De Merwelanden niet helemaal wat ze er van verwacht hadden. 'Medewerkers bleven het moeilijk vinden om met cliënten het gesprek te voeren over kernwaarden. Op dit moment kakt het weer in. Het blijkt voor de gemiddelde medewerker toch moeilijk om focus te houden', zegt Theo van Bakel.
'Wat hadden jullie dan beter kunnen doen?', vraagt een expeditielid. 'We hadden misschien ook teamleiders in de stuurgroep moeten opnemen. En wellicht hadden we in de begeleiding van dit traject beter moeten kijken naar wat iemand te vertellen heeft en minder de hiërarchie bepalend moeten laten zijn.'

De Merwelanden mag dan een beetje in mineur zijn, het streven naar verbeteringen gaat door. Theo van Bakel: 'We gaan dóór met die kernwaarden. Stoppen zou de dood in de pot zijn. Maar we zoeken wel naar nieuwe methoden. Een van die methoden zal PREZO zijn. De reflectie op wat we willen doen, komt dan misschien beter tot z’n recht.'

Inspirerend

Op één dag vijf organisaties beter leren kennen op het punt van cultuurverandering is geen sinecure. Effectief is wel. In een soort hogedrukketel krijg je in korte tijd een boost aan informatie. Hoe goed sluit dat aan bij de verwachtingen?

Expeditielid Miranda Rutenfrans: 'Ik heb niet echt veel nieuws gehoord. Domotica vond ik wel interessant, maar de rest was vooral een bevestiging van wat ik al wist.'Medereiziger Margreet Colijn ziet dat anders: 'Ik heb juist veel nieuwe dingen gehoord. Ik kan denk nu ook beter het kaf van het koren scheiden. Ik kende LEAN bijvoorbeeld niet, maar als ik het zo hoor bij Het Parkhuis gaat het vooral over tijdsbesparingen. Over cultuurverandering hoorde ik daar niet zoveel.'

Expeditielid Benno van der Wal: 'Ik vond vooral inspirerend om te zien en te horen hoe organisaties inspelen op de transitie. Kiezen voor een nieuwe gastvrije cultuur wordt daarbij een steeds belangrijker element. Dat is voor mij de winst van vandaag.'

Verslag door Rob van Es

Meer weten

De Crabbehoff:

De Wielborgh:

De Merwelanden:

Het Parkhuis:

Het Spectrum:

 

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg