invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Verslag symposium 'Zorg op afstand toekomstbestendig inzetten'

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

De langdurige zorg gaat de komende jaren behoorlijk op de schop. Zorginstellingen krijgen te maken met nieuwe spelers, zoals gemeenten en zorgverzekeraars, van burgers wordt een grotere zelfredzaamheid verwacht en er wordt gestreefd naar meer samenhang tussen de verschillende levensdomeinen. Tijdens het symposium ‘Zorg op afstand toekomstbestendig inzetten’ op 4 november 2013 is besproken hoe zorg op afstand aan deze veranderingen een bijdrage kan leveren.

Thema Zorg op afstand

Zorg op afstand is één van de 4 thema's van het In voor zorg-programma, vertelt programmaleider Hannie Treffers in haar inleiding bij het symposium.
Foto: Arjo Kleinhuis

‘Het heeft een tijd geduurd voordat dit onderdeel een beetje op gang kwam. Maar vanaf 2010, 2011 kloppen meer en meer zorgorganisaties bij ons aan.’ Daarbij is het doel nadrukkelijk niet innovatie, benadrukt Treffers, het gaat het om de implementatie van bewezen best practices. ‘We gaan uit van wat er al is, waarbij we natuurlijk wel toetsen of een bepaalde techniek wel of niet bij een organisatie past. Bij de implementaties gaat het niet alleen om de techniek maar ook om alles daar omheen, zoals veranderingen in de bedrijfsvoering, de bedrijfscultuur, de werkwijze van het personeel en de samenwerking met andere organisaties. En dat alles met uiteindelijk doel meer regie voor de cliënt. De techniek is daarbij slechts ondersteunend.’

Anders organiseren

Alvorens op de praktijk in te gaan, houdt bedrijfskundige Pierre van Amelsvoort een algemeen verhaal over 'anders organiseren'. Hij begint met een wat somber beeld, waarschuwt hij de aanwezigen. ‘Door de vergrijzing zijn er minder mensen die voor meer ouderen moeten gaan zorgen en dat betekent dat de productiviteit in de zorg fors omhoog moet. Slechts 30% van de huidige zorginstellingen gaat dat redden, de overige 70% gaat het niet meer meemaken.’ Oude oplossingen werken niet meer, stelt Van Amelsvoort. ‘Specialisatie leidt alleen maar tot gefragmenteerde organisaties en SNIF-gedrag (staat niet in mijn functieomschrijving). Groter is goedkoper slaat nergens op en het idee dat je door allerlei protocollen de werkelijkheid kunt beheersen is een illusie. Minstens 70% van de protocollen kan geschrapt worden.’

De boodschap is duidelijk, het roer moet volgens Van Amelsfoort om. De burgers moeten centraal komen te staan, ziekenhuizen moeten zich specialiseren. Er moet ook meer ruimte komen voor zelforganisatie, stelt Van Amelsfoort. ‘Medewerkers kunnen het en vinden het ook leuk. Bovendien kunnen zelfsturende teams veel beter inspelen op de lokale context.’ Niet dat alle managers moeten verdwijnen. Van Amelsfoort: ‘Een gezonde hiërarchie is prima maar daarbij moeten de leidinggevenden wel iets toevoegen. Zij zijn er voor het verderliggend perspectief: de toekomst van de organisatie over 5, 10, 20 jaar. Want als iedereen in hetzelfde tijdsperspectief zit, dan zit je elkaar maar in de weg. Bij leiderschap gaat het om het plaatsen van de stip aan de horizon.’

Deelnemers symposium bijeen in zaal terwijl man presentatie houdt

Foto: Arjo Kleinhuis

Decentralisatie van de zorg

De decentralisatie van de zorg betekent dat meer zorgtaken bij de gemeente komen te liggen, vertelt zorgwethouder Gosse Hiemstra van de gemeente Raalte. ‘Het voordeel is dat hierdoor de kosten en baten bij dezelfde partij, de gemeente, komen te liggen waardoor het eenvoudiger wordt om businesscases op te stellen.’ Grote verandering in de zorg is wat Hiemstra de ‘kanteling’ noemt: ‘We gaan in gesprek met mensen om eerst te kijken wat mensen nog zelf kunnen of wat door de mantelzorgers gedaan kan worden, of door vrijwilligers. Ook onderzoeken we daarbij van welke voorzieningen in de buurt gebruik kan worden gemaakt. Vervolgens wordt er gekeken wat er nog door de zorg geleverd moet worden.’ Omdat mensen langer thuis blijven wonen, betekent dat de gemeente woningen hiervoor geschikt moet maken, aldus Hiemstra. ‘En hierbij kunnen ook allerlei vormen van thuistechniek worden ingezet. En dat alles met uiteindelijk doel om de kwaliteit van de zorg te verbeteren en de kosten te drukken.’

Samenwerking gemeente en Zorggroep Raalte

Naar aanleiding van alle veranderingen in de langdurige zorg zijn Zorggroep Raalte en de gemeente Raalte gaan samenwerken. Aanleiding was de sluiting van een verzorgingshuis, vertelt zorgwethouder Gosse Hiemstra. ‘De eerste reactie van de burgers wat dat de politiek dit moest voorkomen. Ik heb me er toen in verdiept en kwam erachter dat het hier om een landelijke ontwikkeling gaat waarbij het de bedoeling is dat mensen zolang mogelijk thuis blijven wonen, en dat het daarom ook niet is tegen te houden.’

De gemeente Raalte en Zorggroep Raalte zijn toen samen gaan nadenken hoe de gemeente en de zorg ervoor kunnen zorgen dat mensen zolang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Hiemstra: ‘We hebben toen onder meer het virtueel verzorgingsdossier verzonnen waar iedereen die betrokken is bij de zorg, bij kan.’ Om in beeld te brengen wat ouderen nog zelf kunnen en wat er nog geregeld moet worden, is Zorggroep Raalte met alle ouderen een zogeheten 'keukentafelgesprek' gaan voeren, vertelt directeur-bestuurder Henk van Kampen. ‘We hebben mensen gevraagd hoe ze hun oude dag zien en wat ze daarvoor nodig hebben. Vervolgens zijn we gaan kijken wat daarvoor nodig is, wat kan opgevangen worden door de familie en vrijwilligers, waar moeten wij bijspringen?’

Ook is door de gemeente Raalte en Zorggroep Raalte nagedacht hoe voorkomen kan worden dat mensen vereenzamen nu ze niet langer samen in een verzorgingshuis wonen maar verspreid over de stad. Hiemstra: ‘Daarvoor hebben we ontmoetingsgelegenheden gecreëerd in multifunctionele accomodaties. Ook denken we na over andere woonvormen voor ouderen, zoals communes en zorghotels. Je hebt de landelijke overheid niet overal voor nodig, je kunt als lokale partijen ook veel zelf verzinnen.’

Workshops

Tijdens het tweede deel van het symposium werden er 10 workshops gehouden. Hieronder een kort verslag van 2 workshops.

Deelnemers workshop bijeen in zaal terwijl vrouw presentatie houdt

Foto: Arjo Kleinhuis

Financiële aspecten

In voor zorg-coach Henry Mulder begint de workshop met een praktijkvoorbeeld uit eigen ervaring. Zijn moeder is weduwe en krijgt te maken met beginnend geheugenverlies. Ze woont op 500 meter afstand van een ontmoetingsplek. ‘Voorheen kreeg zo iemand een indicatie als het al te laat was met als gevolg dat ze naar een verpleeghuis moest. Bij de nieuwe aanpak sturen we aan op zelfredzaamheid en kijken we onder meer welke thuistechnologie we daarbij kunnen inzetten. Het gaat daarbij om gangbare technieken die je bij wijze van spreken bij de Gamma kunt aanschaffen, zoals bijvoorbeeld een medicijndispenser, een elektrisch gordijnsysteem en elektronische deurontgrendeling.’

Voor elk van deze vormen van thuistechnologie is vrij eenvoudig te berekenen wat ze kosten en wat de baten zijn, aldus Mulder, en hij laat daarbij wat voorbeelden van berekeningen zien. Kosten zijn de aanschaf van bijvoorbeeld een medicijndispenser en de baten zijn de besparing op de arbeidskosten omdat een thuiszorgmedewerker niet een paar keer per dag hoeft langs te komen om de medicatie te verstrekken. Bovendien betekent het meer zelfregie en meer privacy voor de cliënt. Bij het in kaart brengen van wat mensen nodig hebben om thuis te kunnen blijven wonen, zijn in de gemeente Raalte zogeheten keukentafelgesprekken ingezet, vertelt adviseur Henk Pullen. ‘In Raalte, met zo'n 35.000 inwoners, gaat het daarbij om tussen de 250 en 500 mensen waarbij je zo'n keukentafelgesprek voert. Daarbij kijk je wat de wensen van mensen zijn en welke technieken je daarbij eventueel kunt inzetten.’

Mulder: ‘Hierbij is 100% transparantie nodig tussen de gemeente en Zorggroep Raalte want hiermee gaat Zorggroep Raalte wel zo'n 30% van haar omzet verliezen. Daar staat tegenover dat ze toekomstbestendige zorg levert en ook daadwerkelijk de zorg levert die mensen vragen.’

Samenwerking ouderenzorg en verstandelijk gehandicaptenzorg

In de Schuilenburg aan de rand van de gemeente Raalte wonen in 75 appartementen zowel jongeren met een stoornis in het autistisch spectrum als ouderen met dementie, ouderen die lichamelijke verzorging nodig hebben (zorgzwaartepakket 3 en 4) en oudere echtparen die vanwege de zorgvraag van 1 van de 2 personen niet meer zelfstandig kunnen wonen. Het gaat hierbij om een samenwerkingsproject van gehandicaptenzorgorganisatie de Parabool en ouderenzorgorganisatie Zorggroep Raalte. Uitgangspunt is dat ondersteuning in eerste instantie wordt geboden door familieleden, vrienden en mogelijk buren. Daar waar dat niet lukt kan er 7x24 uur een beroep gedaan worden op kleine, zelfsturende teams.

Centrale ontmoetingsplaats voor de Schuilenburg is Gasterij De Noaber, vertellen projectleiders Ietje de Jong van Zorggroep Raalte en Evelien Klunder van de Parabool. Dit is een bakkerij en broodwinkel en restaurant waar ook mensen uit de wijk terecht kunnen. Ook bevinden zich hier de eerstelijns behandelaren zoals een fysiotherapeut, een diëtiste en een logopediste en een kapper. Op de Schuilenburg wordt ook gebruik gemaakt van domotica, maar dat werkt nog niet zo goed, aldus De Jong en Klunder. Er zijn nogal wat technische hick-ups.

De bewoners voelen zich in ieder geval prettiger en veiliger in de Schuilenburg, aldus De Jong en Klunder. Onder meer omdat ze weten dat er dag en nacht iemand aanwezig is. Bovendien blijkt de zorg zo'n 9% goedkoper, omdat er minder management nodig is en er één nachtdienst is voor beide doelgroepen.

Verslag door Mario Gibbels

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg