invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Structurele innovatie met Zorg op afstand

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

‘Niet wat je doet iets sneller of beter gaan doen, maar écht anders gaan werken.’ Bert Mulder benadrukt dat structurele innovatie het antwoord is op de vraag hoe we de zorg in de toekomst beheersbaar en betaalbaar houden. Zorg op afstand is daar een van de pijlers van. Op 14 maart 2013 waren zo’n 35 bestuurders van instellingen in de langdurige zorg te gast bij Stichting Philadelphia Zorg in Nunspeet. Zij discussieerden over hoe je een situatie van permanent innoveren creëert en projectleider Xenia Kuiper presenteerde het Zorg op afstand-traject van Philadelphia, de introductie van beeldtelefoon.

Zorg op afstand vraagt een ander soort projecten dan we tot nu toe gewend zijn, een andere manier van aansturen, ontwikkelen en implementeren. De deelnemers waren het er over eens: het oude businessmodel laat steeds meer zijn grenzen zien. Regionale samenwerking is nodig om over de grenzen van organisaties tot nieuwe oplossingen te komen.

Structureel innoveren

‘Zorg op afstand vraagt een ander soort projecten dan we tot nu toe gewend zijn’, legde Xenia Kuiper uit, ‘een ander soort projectleiders en een andere manier van aansturen.’ Eigenlijk vraagt de implementatie van beeldtelefoon om een cultuuromslag in de organisatie. Binnen het oude businessmodel loopt het tegen de grenzen op. Want hoe meer Digicontact wordt ingezet, hoe minder zorg wordt geleverd. Locatiemanagers zien hun productiecijfers dalen. Maar de positieve effecten, zoals de afname van reiskosten, worden niet gemeten en vastgelegd. Dus eigenlijk moeten we af van het uurtje-factuurtje-denken maar afrekenen op resultaat, zo klonk het uit de zaal. Het nadenken over businessmodellen wordt steeds urgenter, omdat dit soort projecten niet eeuwig betaald kunnen worden uit innovatiepotjes.

Na de pauze ging Bert Mulder, lector van de Haagse Hogeschool en directeur van het eSociety instituut, het gesprek aan met de bestuurders in de zaal om gezamenlijk te komen tot een raamwerk voor structurele innovatie. Want de urgentie is hoog! ‘Door bezuinigingen is er op korte termijn minder geld beschikbaar’, zo toonde Mulder aan. ‘En op de lange termijn spelen demografische ontwikkelingen een rol. Het ministerie van Binnenlandse Zaken toonde in 2009 al aan dat er door pensionering en vertrek over 10 jaar zo’n 70% minder medewerkers beschikbaar zijn.’

In Nunspeet kwamen 3 aspecten van structureel innoveren met Zorg op afstand aan bod:

  • Innovatie ‘ecologie’
  • Mensen, cultuur en innovatie
  • De innovatieketen

Innovatie ‘ecologie’: regionaal samenwerken

Mulder vroeg zich af waar innovatie het best kan gedijen, binnen grote organisaties of juist in een netwerk van kleine instellingen? Bij grote organisaties zijn de basisprocessen ingewikkelder. Binnen kleine organisaties is het sneller schakelen. Verschillende disciplines die bij elkaar komen kan innovatie opleveren, maar samenwerken binnen een netwerk kost veel tijd en heeft veel haken en ogen. Binnen de thuiszorg bijvoorbeeld zijn veel kleine organisaties die elkaar scherp beconcurreren. Hoe moeten die gaan samenwerken? En de bijdrage aan een netwerk betekent buiten de grenzen van de eigen organisatie heen kijken, maar dat kan ten nadele van de eigen organisatie uitwerken. Hoe ver moet je daar in meegaan? Misschien zelfs tot aan het opheffen van de eigen organisatie toe, zoals een van de aanwezigen verwoordde? Daarover verschilden de meningen.

Tijdens de bijeenkomst werd een sterk pleidooi gehouden om samen kennis te ontwikkelen in regionaal verband. Leren innoveren is iets dat organisaties snel moeten oppikken en het besef is er dat men dat niet alleen kan doen. Regionale samenwerking is een goed vehikel, enkele voorbeelden van succesvolle projecten zijn de samenwerking in Gelderland met leer/werkplaatsen voor de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) en Slimmer Leven 2020 (externe link) in Brabant. Maar niet alleen regionale samenwerking is succesvol, zo werd duidelijk. Per project of doel zul je moeten kijken in welke context je gaat samenwerken: lokaal, regionaal, landelijk of misschien zelfs Europees.

Kleine of grote organisaties, het probleem blijft hetzelfde, zo schetste Mulder. Door vergrijzing en emigratie ontstaat er een enorme krimp van de beroepsbevolking. Bovendien is er minder geld beschikbaar. Die tendensen moet je ondervangen door innovatie. Dat blijkt heel ingewikkeld. Want hoe doe je dat, in welk tempo en op welke niveaus? ‘Eigenlijk lopen we nu al achter. Dus het zal heel snel moeten. We moeten nu al targets stellen, terwijl we pilots organiseren’, zegt Mulder. ‘En het moet op 3 niveaus tegelijkertijd: bij beleidsmakers, gemeenten en uitvoeringsinstellingen. Dat lukt natuurlijk niet vanzelf. De bal ligt nu bij regionale samenwerking.’

Mensen, cultuur en innovatie

Deze tijd vraagt om een nieuw elan. En die komt er. De bereidheid om samen te werken en te innoveren is groot, niet alleen bij deze In voor zorg-bijeenkomst, zo concludeerde de zaal vol bestuurders. Maar daarbij hoeven de pretenties niet hoog te zijn. Praktisch samenwerken met een woningcorporatie om elektronische voordeuren voor dementerende cliënten te realiseren is al een mooi voorbeeld. En bij de invoering van een ICT-systeem dat – bijvoorbeeld per sms – mensen waarschuwt als cliënten te ver van huis gaan, kunnen ook vrijwilligers worden ingezet of collega-organisaties. Kies als organisatie je eigen doelen, zo was de consensus.

De innovatieketen: niet alleen pilots maar daadwerkelijk doen

De urgentie tot permanent innoveren – door veranderende zorgvraag, minder geld en betere techniek – was deze avond voelbaar. Maar hoe implementeren we een permanente stroom innovaties in organisaties, netwerken of de hele sector? Volgens Bert Mulder heeft de innovatieketen 4 fasen met elk hun eigen succescriteria:

  • Concept
  • Prototype
  • Pilot
  • Brede introductie

Vernieuwen is daarmee geen eenmalig project, maar bestaat uit samenhangende activiteiten die allemaal aandacht behoeven en samenhang kennen. Bert Mulder: ‘En, het houdt nooit op!’, zo vertelde hij ook in zijn presentatie op het In voor zorg-congres Zorg 3.0. Uit de bijeenkomst bleek dat de ambitie groot is om ‘gezamenlijk slimmer te worden’ en om scherper te krijgen wat permanent innoveren inhoudt en wat werkzame bestanddelen zijn. Leren innoveren moet een competentie worden, want het is duidelijk dat eenmalige projecten onvoldoende zijn. Innovatie moet onderdeel van de bedrijfsprocessen worden. Daarom zullen organisaties ‘naar buiten moeten’ en wegen zoeken naar regionale samenwerking.

Tot slot nodigde Bert Mulder alle bestuurders uit voor een volgende bijeenkomst in Dordrecht, waar het sluitstuk van de innovatieagenda aan bod komt: hoe kom ik uiteindelijk tot een businesscase?

Wat is Digicontact?

Projectleider Xenia Kuiper van Philadelphia gaf tekst en uitleg bij Digicontact, de introductie van beeldtelefoon: ‘De pilot werd gedraaid bij de ambulante doelgroep. Het doel van beeldschermzorg is dat de cliënt meer eigen regie krijgt over de zorg, dat het sociale netwerk wordt versterkt en dat de zorgmogelijkheden en –tijden flexibeler worden. Het werk werd efficiënter omdat er minder zorgmomenten bij de cliënt thuis nodig zijn. Beeldcommunicatie werd ingezet tussen cliënt en begeleider en cliënten onderling voor geplande (begeleider belt cliënt) en ongeplande (begeleider is bereikbaar/cliënt belt begeleider) zorg. Aan de proef deden 100 cliënten en 50 begeleiders op 10 locaties mee. Via een dashboard volgden we de hoeveelheid aan contacten en de tijdstippen waarop dit contact plaatsvond.’

Binnen Philadelphia was de opzet van het project bijzonder, vertelde Kuiper. ‘We maakten niet eerst een plan van aanpak in 3 versies en een afgetimmerd budget. In plaats daarvan kregen we de ruimte om gewoon aan de slag te gaan en dan maar te zien wat we allemaal gaan tegenkomen.’ En dat was nogal wat. Xenia Kuiper: ‘Voor cliënten is het een omslag om zelf de regie te nemen. Maar ze zeggen zelf wel dat het leidt tot zelfstandiger wonen. ‘Ik heb mijn begeleider nu in mijn broekzak. Nu durf ik wel op de dingen af te stappen’, zei een cliënt.’Beeldschermzorg heeft impact op alle delen van de organisatie, denk naast de zorg ook aan bijvoorbeeld ICT, personeelsmanagement of financiën.

Verslag door Leendert Douma.

Meer weten

 

Dossier(s)

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg