invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Bestuurdersbijeenkomst 23 januari 2014: Zelfsturing. Hoe organiseer je dat?

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Zelfsturing. Je kunt er weinig op tegen hebben. De ervaringen zijn positief, maar organisaties die er nog geen kennis mee hebben gemaakt, hikken er toch een beetje tegenaan. Want zelfsturing, hoe organiseer je dat in de praktijk?

Bestuurders en managers kwamen 23 januari 2014 bij In voor zorg! bij elkaar om daar over te praten. Het werd een sessie waarbij bezoekers gretig luisterden en waar ervaringen en vragen werden uitgewisseld.

Thematranche

De bijeenkomst van 23 januari 2014 was ook bijzonder omdat het gegeven van zelfsturing hier als thematranche werd geïntroduceerd. Een thematranche is een experiment om samen met collega-organisaties gelijktijdig op te trekken. Tranchemanager Marcel Kruger: 'Voordeel is dat deelnemende organisaties gaandeweg van elkaar kunnen leren. De rol van de formele coaching via In voor zorg! kan daardoor minder prominent zijn. Innovatie wordt meer van de deelnemende organisaties zelf.' Thematranche-deelnemers krijgen bij In voor zorg! een eigen digitaal platform.
Zo heeft In voor zorg! de site IVZO.net gelanceerd. Hier vinden deelnemers praktische handvatten om met zelfsturende teams aan de slag te gaan en kunnen ervaringen wordt uitgewisseld.

De paradox

Zelfsturing is een paradoxaal begrip. Mensen doen het zelf, zonder sturing van bovenaf. Hoewel, kaders en coaching zijn gewenst. Zo niet noodzakelijk. En wat gebeurt er met de disciplines die niet of nog niet zelfsturend zijn? Dit soort vragen domineerden het begin van de bestuurdersbijeenkomst. Panklare oplossingen waren er niet. Wel aanbevelingen. Rode draad: zelfsturing is niet zomaar een truukje. Het beïnvloedt je hele organisatie en vraagt een consequente en consistente visie. 'Het gaat om het borgen van een blijvende transitieontwikkeling', lichtte Saartje Sondeijker van In voor zorg! toe. 'Als je het goed doet dan is dit een verandertraject waarvan medewerkers na verloop van tijd zeggen: we willen niets anders meer dan dit.' De radicale twist zit ‘m in wat Saartje Sondeijker noemde "het perspectief op de werkelijkheid". 'Tot niet zo lang geleden was de cliënt iemand die behoeftig was en door zorgprofessionals geholpen moest worden. In de nieuwe werkelijkheid is een cliënt iemand die met familie, vrienden en buren in zijn eigen buurt zelfstandig kan blijven. In die werkelijkheid hebben professionals vooral een faciliterende rol.'

Systeemwereld versus leefwereld

Nader inzoomend op deze materie, wees Saartje Sondeijker op een essentieel verschil: de systeemwereld versus de leefwereld. De systeemwereld is bijvoorbeeld de zorgorganisatie met alle regels en protocollen, zoals we die traditioneel kennen. De leefwereld is de informele wereld van de straat en van de buurt. Zelfsturende teams opereren in de leefwereld. De informele dynamiek is ook hún dynamiek. Dat vraagt overleg met nieuwe partners, improviseren en het vraagt om luisteren in plaats van het meteen aanbieden van je deskundigheid. Denken vanuit de leefwereld is lastig voor iemand die z’n roots in de systeemwereld heeft. Saartje: 'Gevraagd naar de vorderingen van zelfsturende teams hoorde ik onlangs een bestuurder vertellen over "minder managers" en "minder regels". Kortom, hij praatte over structuren uit de systeemwereld, niet over de samenwerking binnen de leefwereld.'

Zelfsturing volgens ZorgAccent

Zelfsturing wordt door steeds meer zorgorganisaties omarmd. Bijvoorbeeld door ZorgAccent in en rond Almelo. Inez Sales is er In voor zorg-coach en vertelde 23 januari 2014 de bestuurders over haar ervaringen. Bij ZorgAccent werden eerst de teams in de thuiszorg zelfsturend. Daarna volgde een zelfde ingreep in de intramurale poot van ZorgAccent. Hoewel dezelfde? Essentieel verschil was dat in de thuiszorgperiode de ondersteunende diensten niet meeveranderden. Dat gebeurde wel toen ook de woonzorg zelfsturend werd. Dat laatste – de echt integrale aanpak – bleek een succesvolle ingreep. Betrokkenheid verbreedde zich. Inez Sales: 'Anders dan in de thuiszorg wordt in de woonzorgsituatie ook meer vanuit doelgroepen gewerkt. Revalidatie en psychogeriatrie (PG) kregen bijvoorbeeld een eigen rol in het veranderingsproces.'

CommunityWeb

Er gebeurde meer. Ondersteund door de 2e, slimmere ICT-generatie is bij ZorgAccent het zogeheten CommunityWeb opgezet: een digitaal platform waarbij medewerkers en teams elkaar problemen en oplossingen kunnen voorleggen. Het CommunityWeb past mooi in het managerloze tijdperk bij ZorgAccent (12 managers maakten plaats voor 4 coaches). Ook de aanvullende komst van een wijkservicecentrum en van een woonservicecentrum als brandpunt voor het snel beantwoorden van vragen passen in dit plaatje.

'Niet de waarden van de ZorgAcccent-organisatie, maar die van de klant en de medewerker staan bovenaan bij zelfsturing', aldus Inez Sales. Zoiets is makkelijk gezegd, maar in het geval van ZorgAccent wordt ook duidelijk hoe je dat dan doet. En dat sprak de bestuurders op 23 januari 2014 in hoge mate aan. Wat ook aansprak, was hoe conflicterende belangen konden worden opgelost. De HACCP-medewerker bijvoorbeeld past niet in de leefwereld van de zelfsturing. Bij ZorgAccent ontpopte deze protocollen-medewerker zich tot iemand die op locaties en in de wijk kookworkshops geeft en die een gewaardeerd boekje samenstelde met bijna vergeten recepten uit oma’s tijd.

Elkaars ervaringen gebruiken

Mooie voorbeelden, maar hier en daar bleef het 23 januari 2014 knagen bij de bestuurders. 'Ik kan Hazard Analysis Critical Control Points (HACCP) en andere systemen, dan wel afschaffen, maar dat brengt wel de veiligheid van de cliënt in gevaar. Morgen kan ik de Inspectie op de stoep hebben', stelde 1 van de bestuurders. Strikt genomen had deze bestuurder volkomen gelijk. Maar in de praktijk van de zelfsturing – zie ZorgAccent en meer organisaties – doemen praktische alternatieven op die tot nu toe nauwelijks verkend zijn. Dat maakt juist deze thematranche over zelfsturing zo nuttig: je kunt elkaars ervaringen aanwenden om op een beheerste manier ‘het grote avontuur’ aan te gaan. Overigens, invoering van zelfsturing kan veel geld schelen. Inez Sales: 'Bij ZorgAccent liep door zelfsturing de overhead aanvankelijk terug van 26 naar 16% om vervolgens verder te dalen tot slechts 9%. Van het financiële verschil heeft elk team een verpleegkundige aan kunnen trekken.'

Verslag door Rob van Es.

Meer weten

Dossier(s)

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg