invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Best practices in de ouderenzorg

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

‘Waarom schrijf je een demente cliënt antipsychotica voor? Een middel dat helemaal niet geschikt is voor deze diagnose, maar dat in Nederland toch aan 30 procent van de mensen met dementie wordt toegediend. Worden ze rustig van. Dat wel. Maar een doordacht activiteitenprogramma is veel effectiever. En zonder vervelende bijwerkingen.’ Aldus ouderenzorg-adviseur Kees Schriek op 28 oktober in de wandelgangen van het symposium dat Humanitas Woonzorgplus Den Haag samen met Kennisinstituut Hogeschool Rotterdam had voorbereid.

Het voorbeeld staat niet op zichzelf. Hoe kun je op een slimmere manier oudere cliënten beter van dienst zijn? Dat was de rode draad in een aantal bondige presentaties. Deze rode draad is Humanitas Woonzorgplus Den Haag op het lijf geschreven. Met steun van In voor zorg! leerde de organisatie om beter in te spelen op het samenwerken met Wmo-partners. Zorg in de wijk als nieuw speerpunt. En dan heb je het al snel over ondersteuning die minder kost, maar op de keeper beschouwd wel effectiever is. Op 28 oktober kwamen hier mooie voorbeelden van aan de orde.

Het laddertje van Bloem

Prof.dr. Sjaak Bloem, hoogleraar op Nyenrode en gespecialiseerd in het gedrag van zorgconsumenten bijvoorbeeld stond deze middag met een laddertje op het podium. Met zijn Gamma-ladder heeft hij namelijk een methode ontwikkeld om de subjectieve gezondheid van mensen te meten. De ‘ladder’ van Bloem staat op steeds meer plaatsen in woonzorgcentra en in spreekkamers van artsen. Laat mensen een sport op de ladder kiezen aan de hand van de vraag ‘Wanneer had u een goede dag?’ en kies dan de sport die past bij het moment dat het een stuk minder ging. Sjaak Bloem: ‘Simpel, maar het biedt wel een concreet handvat om te praten over hoe een afwijkende beleving zicht verhoudt tot de uitgangspositie. En het is eenvoudig te monitoren.’

De methode is niet alleen voor ouderen in te zetten. Ook in de ‘gewone’ zorg geeft het middel inzicht. Een oncoloog die met de ladder experimenteerde zei: ‘Ik wist niet dat deze patiënt de therapie zó belastend vindt.’ Sjaak Bloem ziet de ladder-methode niet in de laatste plaats als een no-nonsense alternatief voor de golf van digitale programma’s die iets kunnen zeggen over de gezondheid. Bloem: ‘Jaarlijks overspoelen 13.000 apps de gezondheidsmarkt.’

Zelf steunkousen aantrekken

Nog zoiets simpels: mensen leren zelf hun steunkousen aan te trekken. Lianne van Goch, locatiemanager bij Humanitas en zorgondernemer, begeleidt die omslag van helpen bij het aantrekken naar zelf aantrekken. Een methode (Project Steunkousen) die zij samen met de Hogeschool Rotterdam ontwikkelde. Haar insteek: vergroot het vertrouwen in eigen kunnen en handelen.  Het idee is – net als het laddertje van Bloem – weer knap in zijn eenvoud: leer ouderen zelf hun steunkousen aan te doen en het zelfvertrouwen zal toenemen. Met een eenvoudig hulpmiddel kunnen ouderen dat trucje zelf ter hand nemen. Lianne van Goch: ‘Maar het kost misschien ook wel banen, hoor ik wel om mij heen. Dat is maar de vraag. Verzorgenden kunnen andere dingen gaan doen die een cliënt misschien wel veel belangrijker vindt.’

Atelier Samenkracht

Meer zelfvertrouwen is ook het idee achter Atelier Samenkracht van Loes Hulsebosch. De essentie: bewoners en professionals helpen elkaar en maken gebruik van elkaars kracht. De methode is ontwikkeld in de wijk Moerwijk, waar HumanitasWoonzorgplus is gevestigd. ‘Gebruik maken van elkaars kracht’ klinkt erg wollig. Maar het succes van de aanpak zit ‘m juist in de concrete afbakening. Zorgondernemer Loes Hulsebosch: ‘In Moerwijk is gekozen voor het thema ‘rondkomen met weinig’. Het thema richt zich op ouderen in de buurt en snijdt integraal een aantal samenhangende zaken aan. Bewoners wisselen ervaringen uit en ontdekken nieuwe mogelijkheden om zelfredzaam te blijven.’

Essentieel is dat ‘rondkomen met weinig’ niet alleen over de portemonnee gaat, maar ook over gezondheid, welzijn en participatie. Bewoners, maatschappelijk werkers, ouderenwerkers, wijkverpleegkundigen, opbouwwerkers, vrijwilligerscoördinatoren staan zonodig klaar om naar aanleiding van ‘rondkomen met weinig’ een extra stap te zetten, waardoor de zelfredzaamheid structureel kan worden verbeterd.

Aan de aanpak ligt een stappenplan ten grondslag. Hoe belangrijk ook, het stappenplan is ‘peanuts’ vergeleken met de erkenning van twee principes in deze aanpak. Loes: ‘Mensen die in de put zitten, ontdekken dat ze ook iets voor een ander kunnen betekenen. Dat is zeer waardevol.’ Nog iets. Loes Hulsebosch: ‘Met deze methode zetten we de stap van de systeemwereld van de professionals naar de leefwereld van de oudere mens. En dus moet je niet beginnen te redeneren vanuit jouw oplossing, maar luister je naar wat ouderen bezighoudt en baseer je je als professional op wat zij als oplossing zien.’

De huisverpleegkundige

Iedereen heeft een vaste huisarts. Waarom dan ook niet een vaste verpleegkundige? Een huisverpleegkundige dus. Florence-bestuurder Ben van Gent legde 28 oktober uit hoe zoiets gaat. Florence werkt namelijk met deze aanpak. Het idee is dat de huisverpleegkundige thuis is in de wijk en de cliënt kan verwijzen naar zinvolle voorzieningen in de wijk. De huisverpleegkundige dus als aanspreekpunt die het leven van mensen in de wijk weer in balans kan krijgen. Het slimme is ook dat de huisverpleegkundige de huisarts kan ontlasten. Vragen over eenzaamheid, onveiligheid en ondersteuning kunnen in de regel prima door de huisverpleegkundige worden behandeld.

Dementiezorg zonder antipsychotica

Alle genoemde voorbeelden zoomen in op wederzijds voordeel: de cliënt heeft er baat bij en medewerkers worden ontlast. Maar hoe zit dat dan met het kwistig gebruik van antipsychotica in de dementiezorg, waar dit verhaal mee begon? In voor zorg–coach Anne-Mieke Krijgsman en Henk Rosendal, lector wijkzorg aan de Hogeschool Rotterdam namen de traditie om antipsychotica in de dementiezorg in te zetten onder de loep.

Henk Rosendal: ‘Bijwerkingen kunnen ernstig zijn. In de Verenigde Staten is het gebruik van antipsychotica bij de behandeling van dementie inmiddels verboden.’ Dokters in Nederland schrijven deze middelen gemakkelijk voor. In woonzorgcentra heeft het praktische voordelen: mensen worden er rustiger van. En dat is fijn als je het als medewerker druk hebt met de dagelijkse verzorging en begeleiding van ouderen. Maar het punt is dat haloperidol niet is bedoeld voor mensen met dementie maar voor mensen met psychische problemen. Er zijn andere wegen, zoals het aanbieden van passende activiteiten. Daar worden mensen ook rustig van.

Kees Schriek, ouderenadviseur bij de Rotterdamse ouderenorganisatie Laurens: ‘Bij Laurens is het gebruik van antipsychotica inmiddels gehalveerd. Waar het om draait is dat we als professionals het gedrag van iemand met dementie moeten accepteren. Mensen activeren in plaats van te sederen, is een veel betere weg. Denk aan tuinieren, muziek maken, bewegen: als zoiets aansluit bij de persoonlijke interesse, brengt het mensen met dementie op een natuurlijker manier meer in balans. Ook zorgmedewerkers hebben daar baat bij.’

‘Waren ze er maar eerder mee gekomen’

De alternatieven die in de presentaties aan de orde kwamen, smaakten naar meer. Goed beschouwd gaven die alternatieven de deelnemers een beter inzicht in de leefwereld van de oudere mens met beperkingen. Dat inzicht kwam op 28 oktober trouwens nog dichterbij dankzij de container van Into D’mentia: een knap simulatieprogramma waarmee bezoekers aan den lijve konden ervaren hoe het is om dement te zijn.

En de cliënten zelf? Wat vonden zij van deze presentatiereeks die per slot van rekening vooral over cliënten ging. Paula Hoogenraad-Waterreus van de lokale cliëntenraad ‘Duinhage’ en Frans Lentinga, voorzitter van de centrale cliëntenraad, woonden de middag bij. Frans Lentinga: ‘Ik hoorde boeiende verhalen. En soms – zoals met dat zelf aantrekken van steunkousen – vraag je je af, waarom zijn ze daar niet eerder mee gekomen? Het voordeel voor de bewoner van dit soort oplossingen is boven alle discussie verheven.’

Verslag door Rob van Es

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg