invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

“Ik ben ER”: levendige discussie bij afsluiting experiment Eigen regie

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Het minisymposium “Eigen regie” op 14 februari markeerde formeel het einde van het experiment “Eigen regie” dat brancheorganisatie ActiZ in 2014 met 11 zorgorganisaties was gestart en waarvan In voor zorg! er 4 heeft omarmd. Alle 4 deze aanbieders – Vivium, Woondroomzorg, Hilverzorg en Beweging 3.0 – presenteerden hun resultaten. Vervolgens werd het stokje formeel overgedragen aan Waardigheid & trots.

Eigen regie

Wat is eigen regie? Alle aanwezigen bij het minisymposium “Ik ben ER!” werden meteen aan het begin uitgedaagd om hier voor zichzelf een beeld bij te vormen. “Stel je voor”, zo stond te lezen in een brief op alle dialoogtafels, “je bent niet langer gezond en wordt afhankelijk van anderen om een goed leven te kunnen leiden”. Een confronterende gedachte, waarbij drie vragen werden gesteld: “Wat is dan je grootste angst?”, “Waar zou je bang voor zijn om de eigen regie op te verliezen?” en “Wat is dan echt belangrijk voor jou?”. Direct volgde een levendige discussie over angst om geen grip meer op het leven te hebben en over de vraag wat die grip nu eigenlijk precies is.

Eigen regie vergt samenwerking

Een aansluitend video-interview met Niels Schuddeboom bood een ontnuchterende kijk op deze en andere vragen over grip en eigen regie. Niels is door CP rolstoelgebonden en kreeg recent te horen dat hij kanker heeft en niet lang meer zal leven. ‘Eigen regie is belangrijk’, zei hij, ‘want het bepaalt hoe ik zelf vorm kan geven aan mijn eigen dag.’ Daar komt in zijn geval veel bij kijken. Niet in de laatste plaats omdat hij de zorg die hij nodig heeft zoveel mogelijk gescheiden wil houden van zijn gezinsleven en de omgang met zijn vrienden. Problemen liggen op diverse fronten op de loer. Financieel bijvoorbeeld, want zijn eigen bijdrage Wlz kost zijn vrouw de helft van haar salaris. ‘Voor meedoen betaal je dus ogenblikkelijk een prijs’, stelde hij, ‘en als ik doodga gaat mijn vrouw er financieel op vooruit.’ Maar behalve financiële zijn er ook organisatorische uitdagingen, want na de diagnose kanker besefte Niels dat vervanging in zijn zorgteam noodzakelijk was. ‘Zulke jonge mensen kun je niet confronteren met wat dan allemaal gebeurt’, zei hij.

Met dit in het achterhoofd vroeg hij zich af wat eigen regie eigenlijk is. ‘In mijn beleving gaat het meer over regie dan over eigen regie’, zei hij. ‘Je kunt het alleen over regie hebben in termen van samenwerking met anderen. Als je elkaars opvattingen niet kent, kunnen heel veel dingen misgaan. Maak dus expliciet wat je onder regie verstaat.’

Over schotten heen kijken

Hannie Treffers, directeur programmamanagement van Vilans en programmaleider van In voor zorg!, erkende dat het begrip regie iets is dat we onder normale omstandigheden te gemakkelijk voor vanzelfsprekend aannemen. ‘Maar toen ik mijn arm brak merkte ik dat het dat niet is. Dan ben je ineens afhankelijk en als ik nu ergens een hekel aan heb, dan is het dat. Je moet dan iets van je trots inleveren.’

Guus van Montfort, bestuursvoorzitter van ActiZ, zei getroffen te worden door de opmerking van Niels Schuddeboom dat zonder anderen geen eigen regie mogelijk is. ‘Ik denk dat alle zorgaanbieders op cursus moeten’, zei hij, ‘om echt te leren luisteren. Eigen regie bevorderen is een van de kernpunten in het beleid van ActiZ, en ik ben mij bewust van hoe enorm moeilijk het is.’ Treffers zei dit te erkennen. ‘Daarom dacht ik bij de start van het experiment eigen regie ook direct dat het taaie materie zou blijken te zijn’, zei ze. ‘Je moet over schotten heen kijken en dat is moeilijk. Maar ik vind het waardevol dat het experiment heeft plaatsgevonden, en het is mij duidelijk dat we de resultaten eruit nu moeten meenemen in de thema’s binnen Waardigheid & trots die hierop van toepassing zijn.’

De werkende principes

Vervolgens kregen de 4 partijen – Vivium, Woondroomzorg, Hilverzorg en Beweging 3.0 – de ruimte om hun ervaringen op de 5 terreinen van eigen regie te presenteren: cliënt, systeem, relatie, geld en verantwoording. Ze deden dit op basis van de werkende principes van eigen  regie. Continu de (collectieve) waarden ijken als ethisch kompas was wat Woondroomzorg benadrukte. Die waarde niet eenmalig formuleren dus, maar elkaar erop blijven aanspreken. Elkaar toetsen of je leeft naar de waarden die je hebt opgesteld. Woondroomzorg – gericht op kinderen met autisme – bleek goed in staat om dit bij het team en de ouders te doen, maar constateerde dat het voor de doelgroep te abstract is. De oplossing: met hen in gesprek gaan over wat ze belangrijk vinden. Wat het oplevert is openheid en veel gespreksmomenten, veel minder irritaties en een veel sterker gevoel van veiligheid.

Beweging 3.0 stond stil bij “Het systeem moet kloppend zijn”. De overgang naar zelfsturende teams binnen Beweging 3.0 had voor onrust gezorgd, dus was het zaak een nieuw evenwicht te vinden. De kern was samen optrekken als medewerkers en familie om invulling te geven aan wat eigen regie voor de bewoners is. Moet je bijvoorbeeld iedere dag zelf koken op de groep? Als je dit maar vier keer per week doet en de andere drie dagen aan het restaurant overlaat, ontstaat ruimte om andere dingen te laten ontstaan.

Inzicht in het budget en tijd voor het gesprek

Hilverzorg ging in op “Inzicht in het budget vergroot de ruimte om te kiezen”. Medewerkers inzicht geven in de kosten van producten en diensten geeft hen inzicht in de financiële speelruimte die ze hebben om invloed uit te oefenen op het welbevinden van de cliënt. Een team eigen verantwoordelijkheid geven in de budgetbesteding vergt echter wel dat het team de tijd en ruimte krijgt om hieraan te wennen. Het vraagt ondernemerschap van een team. Hilverzorg is hier met één team mee begonnen. Op dit moment wordt het opgeschaald naar de andere teams.

Voor Vivium ging het over “Blijf vragen stellen en stel je oordeel uit”, ofwel: neem de tijd om het goede gesprek te voeren. De kern hiervan is uiteraard: luisteren, om de vraag achter de vraag te kunnen achterhalen. Een team kan er bijvoorbeeld van overtuigd zijn dat een cliënt ondersteuning wil om zijn dagbesteding mogelijk te maken, terwijl doorvragen kan uitwijzen dat zijn werkelijke behoefte heel ergens anders ligt. Mogelijk zelfs het aanbod dat een organisatie op dat moment biedt, zodat het zaak is naar wegen te zoeken om hieraan toch invulling te geven. Een valkuil is niet met de cliënt zelf het gesprek aan te gaan, maar eerst te spreken met diens mantelzorger of huisarts.

Vivium heeft inmiddels in het opleidingsplan ruimte opgenomen om de vaardigheden voor het aangaan van het goede gesprek te ontwikkelen. Kernelementen hierbij zijn: stiltes laten vallen (die zijn verwerkingstijd voor de ander), geen hoog of “lief” stemmetje opzetten (alsof je tegen een kind praat), samenvatten, doorvragen, eerlijk zijn over wat financieel en qua planning haalbaar is en niet uitgaan van het eigen aanbod. Scholing op kennis van het ziektebeeld dementie is hierbij ook nodig, om bij cliënten met dementie de mogelijkheden voor het aangaan van het gesprek met de cliënt zelf ten volle te kunnen benutten.

Zorgen dat de regelruimte behouden blijft

Mariëtte Keijser en Ben Hammer (respectievelijk Vivium en Hilverzorg) gingen tenslotte nog in op de vraag wat nodig is van het systeem om de cliënt centraal te kunnen stellen. ‘Binnen het systeem kan al heel veel’, stelde Keijser. ‘Maar soms moet je de mogelijkheden een beetje oprekken, bijvoorbeeld als een woonondersteuner voor de mantelzorger wenselijk is want die optie past niet binnen VPT.’ Hammer vroeg zich wel af of de regelruimte die de vier aanbieders gedurende het experiment hebben gehad vervolgens in de praktijk niet toch weer helemaal wordt dichtgeregeld. ‘Dat mogen we niet laten gebeuren’, zei hij, ‘want ik ben trots op wat we met dit experiment hebben bereikt. Wij hebben de nieuwe manier van werken in ieder geval stevig verankerd in onze missie en visie.’

Verslag door Frank van Wijck

Meer weten

Dossier(s)

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg