invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Verslag: Symposium samenredzaamheid

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Samenredzaamheid is hét thema van de komende jaren. Nieuw is het niet, want eigen regie staat al langer in de normen verantwoorde zorg. De praktijk is echter weerbarstig. Hoe krijgen we het toch voor elkaar dat cliënten het leven gaan leiden dat ze willen leiden, met steun van hun mantelzorgers? Dat was het onderwerp van het symposium Samenredzaamheid op 3 oktober 2014. De driehoek cliënt-mantelzorger-zorgaanbieder stond centraal. Hoe belangrijk luisteren is, was een terugkerend thema.

De cliënt: zeg niet te snel ‘u kunt dat toch niet meer’

Wie kan beter vertellen wat de cliënt wil dan de cliënt zelf? Ellen Stevens, toegepast gerontoloog, deed bij Archipel onderzoek naar hoe cliënt en mantelzorger eigen regie ervaren. Eén echtpaar vroeg ze hun verhaal voor de camera te vertellen. Het resultaat is de film ‘Eigen regie vanuit het perspectief van de cliënt en de mantelzorger’. Uit de film komt naar voren dat de zorg lang niet altijd rekening houdt met eigen regie. Uit ongeduld, uit gebrek aan tijd, omdat er niet goed geluisterd wordt?

Ellen Stevens: ‘De vrouw uit de film heeft een hersenbloeding gehad. Terwijl haar omgeving dacht dat ze niets meer zelf kon doen, is ze toch opgekrabbeld. Nu kan ze veel meer dan menig zorgverlener voor mogelijk houdt. Ze breit bijvoorbeeld prachtige tassen met 1 arm. Zeg niet te snel “u kunt dat toch niet meer”! Dat brokkelt de eigen regie en de eigenwaarde juist af. Mijn advies is te kijken naar de lichtpuntjes en die mee te nemen en door te geven.' De film van Ellen Stevens is niet openbaar, maar kan op verzoek wel getoond worden. In het onderzoeksverslag vindt u alle resultaten van het onderzoek van Ellen Stevens.

De mantelzorger: een partner in de zorg

Marjo Brouns (56 jaar) is mantelzorger sinds december 2008. Haar man Mon heeft een partiële dwarslaesie, gecombineerd met enkele chronische ziekten. De oorzaak? Een val in huis. ‘Natuurlijk heeft dit ons leven op z’n kop gezet. Mon is ernstig beperkt in zijn motoriek en heeft elke dag pijn. Ik help hem bij veel dagelijkse dingen en zorg voor hem. Daardoor kan hij thuis blijven wonen.’ De levenslessen en inzichten die Marjo opdeed, deelt ze met andere mantelzorgers en zorg- en welzijnsmedewerkers. Deze keer in de vorm van tips.

Tips voor mantelzorgers

  • Vraag hulp en bouw aan de relatie
    ‘Ik heb vanaf het begin geleerd het niet alleen te doen. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het is om hulp te vragen. Zeker als de hulp steeds complexer wordt. Wij hebben 3 echtparen die ons helpen. Nu is bijvoorbeeld een buurvrouw bij Mon. Daaromheen hebben we nog een ‘tweede’ kring met familie, vrienden en kennissen. Ook daar pluk ik soms hulp uit. Zoals onze neef van 28 jaar die af en toe inspringt. Wacht niet tot iemand hulp aanbiedt, vraag het gewoon. En weet dat je meer voor elkaar krijgt als je een goede relatie hebt. Dat geldt voor je sociale omgeving, maar ook voor professionals. Bouw dus altijd aan de relatie.’
  • Zorg goed voor jezelf
    ‘Ik heb geleerd goed voor mezelf te zorgen. Want dan kan ik ook goed voor een ander zorgen. Blijf dus je eigen programma volgen en doe de dingen waar je energie van krijgt.’

Tips voor zorgaanbieders

  • Ga er niet op voorhand vanuit dat een mantelzorger het zwaar heeft
    ‘Dit is mijn belangrijkste tip. Als je tegen mij zegt dat ik het zwaar heb, ga ik dat geloven. Terwijl dat niet per definitie zo is. Natuurlijk kan het zwaar zijn. In mantelzorg verlenen zitten elementen die het zwaar maken. En er zijn moeilijke perioden en moeilijke dagen. Toch ervaar ik het als heel belastend als mensen tegen mij zeggen dat ik het zwaar heb. Zo worden mantelzorgers gemakkelijk in een slachtofferrol geplaatst. Terwijl mantelzorgers vaak krachtige mensen zijn, die goede zorg willen bieden en die vooral goed willen (leren) leven met die zorg.’
  • Zie de mantelzorger als partner in de zorg
    ‘In plaats van de familie als lastig te ervaren, kun je ze beter benutten als partners in de zorg. Van de familie kan je leren hoe mensen in elkaar zitten. Ik vind het mooi dat de transities ons dwingen anders naar de zorg te kijken. Dat het vanzelfsprekender moet worden dat we het samen gaan doen. Want zorgverleners hebben aan mij een hele mooie partner in de zorg voor Mon.’
  • Neem de regie niet over
    ‘Mon en ik hebben ook voor zijn ouders gezorgd. Mijn schoonmoeder werd in de laatste fase van haar leven hulpbehoevend. Toch hebben we haar steeds gestimuleerd dingen zelf te blijven doen, zoals de boodschappen. Dat is best lastig soms, want het kost meer tijd. Dan ben je snel geneigd om het over te nemen. Familie of andere mantelzorgers kunnen heel goed aangeven wat mensen nog zelf kunnen. Maar soms is het een dilemma. Bij het opstaan laat ik Mon bijvoorbeeld zelf zijn pantoffels zoeken. Laatst hielp een thuiszorgmedewerkster hem daarbij. Op mijn opmerking dat hij dat heel goed zelf kan, antwoordde zij: “Ik help hem even zodat hij energie overhoudt.” Wie heeft gelijk?’
  • Besef goed wie je voor je hebt
    Ook als Mon ’s ochtends opstaat, heeft hij hulp nodig. Sommige thuiszorgmedewerkers hebben de neiging hem dan heel kinderlijk toe te spreken. Op zo’n moment is het belangrijk te beseffen dat je met een volwassene van doen hebt die geestelijk helemaal in orde is.

Horen en luisteren

Natuurlijk roepen de tips van Marjo ook vragen op bij de aanwezige zorgaanbieders. Bijvoorbeeld: Waarmee kan een zorgaanbieder een mantelzorger helpen? Wat is goed om te organiseren, zonder betuttelend te zijn? ‘Dat is lastig, want het is heel individueel’, antwoordt Marjo. ‘Het is zoeken naar wat mensen precies nodig hebben. Luisteren is in ieder geval heel belangrijk. Ga niet invullen. Als je tegen mij zegt dat ik het zwaar heb, wordt ik vanzelf hulpbehoevend. Van lotgenotencontact word ik helemaal kriebelig.’ ‘Maar er zijn ook mantelzorgers bij wie het water wel tot de lippen staat, die juist graag horen “goh wat heeft u het zwaar”’, constateert iemand in de zaal. ‘U zei iets heel wezenlijks’, reageert Marjo. ‘Mensen willen gehoord worden. Het gaat om horen en luisteren.’ Gehoord worden klinkt eenvoudig maar is het dat ook? ‘Het gevaar is dat zorgverleners te snel gaan invullen’, zegt Marjo. ‘Want dan komen zij met hun oplossingen, terwijl het zo belangrijk is dat mensen hun eigen oplossingen vinden. Help ze met zoeken. Geef dingen tijd, hoe lastig het ook is. Die ruimte moet er zijn.’

De zorgaanbieder: ervaringen uit de praktijk

Hoe zorgverleners in de praktijk samenredzaamheid (kunnen) vormgeven, was het onderwerp van workshops van Zorgbalans en Archipel.

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg