invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

ZZG Zorggroep op weg naar duurzaamheid met In voor zorg!

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

Mensgericht, maatschappelijk ingebed en economisch houdbaar: vanuit deze visie levert ZZG Zorggroep zorg en diensten. In woonzorgcentrum St. Jozef geeft de organisatie dit samen met In voor zorg! op een bijzondere manier vorm. Daar wordt een ‘rijke’ organisatie gebouwd die duurzaam is ingericht. ‘Dichtbij zijn’ en ‘elkaar horen’ zijn belangrijke thema’s.

Zelfsturende teams zijn een middel. Medewerkers krijgen alle ruimte om zelf keuzes te maken, de route staat niet vast. En met de ervaringen van St. Jozef gaan straks ook de andere locaties aan de slag. Locatiemanager Christa Nollen en In voor zorg-coach Carla Verkeste zijn enthousiast: ‘Het gevoel speelt weer een rol.’

People, planet, profit

In voor zorg-coach Carla Verkeste benadrukt hoe anders het traject bij ZZG Zorggroep is. Het is géén verbeter- of verandertraject, maar een transitie. Er is géén route uitgestippeld van x naar y. Wat ZZG Zorggroep wél doet, is aansluiten op de eigen visie. Die stoelt op 3 pijlers: mensgericht, maatschappelijk ingebed en economisch houdbaar. ‘

'Mensgerichtheid geldt voor cliënten én medewerkers'

Maatschappelijk ingebed staat voor de relatie met andere partijen. En de laatste pijler staat voor zorg die over 5 à 10 jaar nog steeds economisch houdbaar is.’ De visie vertaalde ze naar de principes people, planet, profit. Principes die sterke raakvlakken hebben met duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en met cradle-to-cradle. Ofwel je verantwoordelijk voelen om de wereld een stukje beter te maken. ‘De organisatie ontwikkelt zich van arm naar rijk. Gericht op de toekomst en op de consequenties van keuzes die ze maakt. De omgeving, de menskant en de financiële kaders zijn op elkaar afgestemd en in evenwicht.’

Wereldbol

Hoe ZZG Zorggroep deze omslag wil maken, beschrijft coach Carla Verkeste beeldend. ‘Probeer je ZZG Zorggroep als een wereldbol voor te stellen en visualiseer vervolgens een kleiner bolletje daarin. Dat kleine bolletje is locatie St. Jozef en daar beginnen we. Met het kleine bolletje gaan we naar een nieuwe toestand.’ In het bolletje zijn satéstokjes gestoken. Elk stokje staat voor een thema, zoals leiderschap, kwaliteit van arbeid, verdeling van arbeid. ‘Het stokje gaat van de buitenste rand, de managers, tot de kern, het individuele medewerkerniveau. Over die hele lijn moet er consensus zijn.’ ZZG Zorggroep biedt al meer dan 100 jaar zorg, wonen en welzijn op maat: van thuiszorg en kraamzorg tot wonen met zorg en domoticazorg. De organisatie heeft ongeveer 4.000 medewerkers en ruim 900 vrijwilligers. In St. Jozef wonen 68 mensen uit Wijchen en omstreken. De medewerkers van St. Jozef verlenen ook zorg aan de bewoners van de naastgelegen aanleunwoningen.

Mantra

Op 12 maart 2012 zijn op St. Jozef zelfsturende teams van start gegaan. De structuur van de verandering en het resultaat, beide gebaseerd op sociotechnische principes, stonden in grote lijnen vast. Leiding en medewerkers van St. Jozef zijn het proces vervolgens samen ingegaan. ‘We hebben de medewerkers verteld dat we niet voorschrijven hoe het moet. Behalve dat we het samen met hen doen’, zegt Carla Verkeste. Mensgerichte, economisch houdbare en maatschappelijk ingebedde zorg komt keer op keer als een mantra voorbij. ‘We hebben helder uitgelegd wat we daarmee bedoelen en zijn vervolgens met de medewerkers gaan kijken hoe we het oppakken. Daar kwamen heel veel ideeën uit. Ze leren nu de afweging te maken tussen de organisatie, de cliënt, zichzelf en de omgeving. Feedback en coaching zijn daarbij onontbeerlijk. Er is veel aandacht voor reflectie.’ Elk team is verantwoordelijk voor de 24-uurs zorg aan ongeveer 15 bewoners. Ook dat is een grote verandering, want hiervoor werkten de medewerkers in 2 teams en werden ze dagelijks op een gang ingedeeld. ‘Dat was geboren uit efficiency’, voegt locatiemanager Christa Nollen toe. ‘We laten dat los. In plaats van efficiency staat nu de bewoner centraal. En zoals de structuur vroeger meer gericht was op een activiteit of taak, richten we ons nu op de mens.’

Passie en betrokkenheid

De positieve effecten zijn groot en nu al zichtbaar. ‘Een team leert bewoners en de directe familie of vrienden echt kennen, weet wat de bewoners beweegt’, zegt Christa Nollen. ‘Dat verhoogt de kwaliteit van arbeid enorm. Medewerkers zijn betrokken, krijgen (nog) meer passie en kunnen dat ook kwijt. Ze kijken wat een bewoner nodig heeft. Ze durven initiatieven te nemen.’ Natuurlijk gaat dat niet vanzelf. ‘In de zorg is een werkelijkheid gecreëerd die erg controlerend is. Dat verander je niet van de ene op de andere dag. Medewerkers zijn soms gewend om opdrachten van hun leidinggevenden te krijgen. Dan vinden ze het moeilijk om het nu zelf of samen met hun collega’s te bedenken. Uiteindelijk ervaren ze het wel als zinvol.’

'Medewerkers zoeken naar de balans tussen verantwoordelijkheid en eigen grenzen.'

Daarbij krijgen ze steun van teamleden en collega. Uit nieuwsgierigheid vroeg Christa Nollen de cliëntenraad naar de eerste ervaringen met de nieuwe manier van werken. ‘Die waren positief, al na 2 weken! Cliënten hebben het gevoel dat ze meer aandacht krijgen en ze zien steeds dezelfde medewerkers.’ Een leuk voorbeeld is de specialist Ouderengeneeskunde die, ook al na 2 weken, opmerkte dat verzorgenden opeens vragen stellen over de verschillende stadia van dementie. ‘Medewerkers worden meer getriggerd, willen weten hoe het zit, willen zich ontwikkelen. Zo hebben ook activiteitenbegeleiders een cursus Basisvaardigheden zorg gevolgd.’

Eisen aan leiderschap

De nieuwe manier van werken stelt andere eisen aan leiderschap en aan competenties. ‘Leidinggevenden moeten de balans vinden tussen loslaten en nabijheid en tussen zakelijkheid en menselijkheid’, legt Christa Nollen uit. ‘Dus minder controleren en afrekenen en meer coachen naar verdere ontwikkeling. Maar wel met duidelijke kaders. Het vergt een soort alertheid, aanwezig zijn op de achtergrond.’ Bovendien wordt van leidinggevenden verwacht dat ze over een langere tijdspanne denken en doen, bijvoorbeeld over de personeelsplanning. Vorig jaar al zijn er coachingsgesprekken met leidinggevenden gevoerd over afstand houden en toch dichtbij zijn. ‘Medewerkers moeten zelf beslissingen kunnen nemen en hiervoor ook ruimte krijgen maar ze moeten zich ook begrepen en gehoord voelen. Anders voelen de cliënten zich ook niet gehoord. Dat is een belangrijke taak van een leidinggevende. Ze mogen geen gesprek uit de weg gaan.’ Een verzorgende die niet betrokken is en problemen heeft in de samenwerking met collega’s redt het niet binnen een team dat er wel voor gaat. ‘Soms gaan mensen dan weg om elders een beter passende plek te vinden. Ook daarin ondersteun ik ze.’ Christa Nollen waardeert de manier waarop Carla Verkeste het aanpakt. ‘Het is niet alleen een rationeel proces. Natuurlijk hebben we de structuurverandering, het werken in zelfsturende teams, goed voorbereid. Maar verder ligt de nadruk vooral op elkaar horen en dichtbij zijn. Het gevoel speelt weer een rol. Eigenlijk is het heel eenvoudig: het wordt pas complex als je alles onder controle wilt hebben. Als je elkaar hoort en contact hebt, komt er rust. Zodra je gaat regelen, raak je die weer kwijt.’

Onderdeel van een geheel

De volgende stap is het ‘heelal’ van St. Jozef in kaart brengen vanuit de principes mensgericht, economisch houdbaar en maatschappelijk ingebed. ‘Welke lijnen kunnen we naar de buitenwereld leggen, om de kwetsbaarheid van de cliënt, maar ook van de organisatie te verkleinen’, legt Carla Verkeste uit. ‘Bijvoorbeeld dingen samen met de gemeente doen of met de wijk. Laatst was er een bewoner die erg van linedance houdt. Er is toen contact opgenomen met de vereniging. Al snel bleek St. Jozef op de route van een verenigingslid te liggen. Hij bood aan de cliënt voortaan even op te halen. Dat is een voorbeeld van maatschappelijk ingebedde zorg. Maar hier had ook uit kunnen komen dat de vereniging een ruimte van het woonzorgcentrum gaat gebruiken. Dit soort oplossingen moeten vanzelfsprekend worden.’ Christa Nollen legt de link met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), gericht op zelfredzaamheid en de buurt.

‘Wij noemen het “samen redzaam zijn”.

Voor medewerkers betekent dit dat ze samen in kleinere teams werken, niet langer een optelsom van individuen zijn. Voor bewoners betekent het dat het huis waarin ze wonen onderdeel van een geheel is. De buurt, de familie, en vrienden zijn belangrijk om te blijven deelnemen aan de samenleving. We hebben bijvoorbeeld net een subsidieaanvraag gedaan voor de tuin. Met het idee dat ook de buurt daar straks gebruik van kan maken. Denk aan een biologieles van school of gewoon even wandelen. Zo ontstaat bedrijvigheid en een ontmoetingsplek, waarvan de bewoners weer kunnen profiteren.’

Saamhorigheid en vertrouwen

Locatie St. Jozef is een klein bolletje in de grote wereldbol die ZZG Zorggroep is. Dat kleine bolletje heeft wel een voorbeeldfunctie, want uiteindelijk gaat de hele organisatie volgens de principes van mensgerichte, economisch houdbare en maatschappelijk ingebedde zorg werken. Wat er in woonzorgcentrum St. Jozef gebeurt, moet dus wel overdraagbaar zijn. Zonder dwingend te zijn. ‘Dat doen we bottom up’, zegt Christa Nollen. ‘Van St. Jozef leren we welke condities of randvoorwaarden het mogelijk maken, welke processen we doorlopen en wat het resultaat is als het gaat om werk van betekenis, klantvoordeel, productiviteit als toegevoegde waarde en een organisatie die flexibel in kan spelen op vragen van cliënten. Die brengen we in kaart. Elke locatie heeft eigen mensen die er vervolgens handen en voeten aan kunnen geven. Die vrijheid is vooral nodig om aan te kunnen sluiten op de maatschappelijke omgeving. St. Jozef is volstrekt anders dan een huis in de stad. Dat vraagt om heel andere oplossingen.’ Een van de succesfactoren kan Carla Verkeste nu al noemen. ‘ZZG Zorggroep investeert al langer in communicatie en het wij-gevoel. Saamhorigheid en vertrouwen is heel belangrijk. Als dat gevoel ontbreekt, is er geen goede voedingsbodem voor het zaadje dat je wilt planten.’

Interview door Ingrid Brons.

Dossier(s)

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg