invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Zonnehuisgroep Vlaardingen: vraaggerichte zorg bieden kun je niet alleen

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

De titel van een recent debat over ouderenzorg loog er niet om: ‘Hier is mijn moeder. Regelen jullie het verder?’ Die vraag illustreert treffend hoe Zonnehuisgroep Vlaardingen níet wil werken. Vraaggestuurde zorg leveren kan alleen slagen als familie en vrienden van de cliënt daarin ook een rol spelen, is de opvatting.

Professionals, familie en vrijwilligers horen geen los van elkaar staande schillen rondom de cliënt te zijn in de zorg voor kwetsbare ouderen, maar gelijkwaardige partners. Op basis van dit gedachtegoed biedt Zonnehuisgroep Vlaardingen verzorging, verpleging, behandeling en diensten aan haar cliënten. De ‘zorggemeenschap’ noemt het gedeelde verantwoordelijkheid. De organisatie zoekt hiermee aansluiting bij traditionele waarden: de tijd waarin het normaal was dat familie en vrienden een rol speelden in de zorg voor ouderen.

Want hoewel het begrip zorggemeenschap helemaal van nu is, past het ook in de rijke traditie waaruit Zonnehuisgroep Vlaardingen is voortgekomen. De organisatie ontstond ruim 10 jaar geleden uit de fusie van een verpleeghuis en een verzorgingshuis, waarvan de oorsprong onder andere teruggaat naar het van vroeger bekende Zonnehuis.

Samenwerking nodig

‘Die toekomst’, legt bestuurder Mark Janssen uit, ‘zal er voor de ouderenzorg anders uitzien dan de situatie waaraan we decennialang gewend zijn geraakt.’ Hij legt uit: ‘In de toekomst zijn er onvoldoende middelen om alle vragen op het gebied van zorg, welzijn en wonen vanuit een indicatie te kunnen financieren; als we zo blijven werken als we in het verleden gewend waren. Maar de vraag daarnaar is er wel en groeit zelfs alleen maar. Dus als we daaraan willen blijven voldoen, ontkomen we niet aan een fundamentele verandering van de manier waarop we het aanbod met die vraag in overeenstemming brengen. Dit werd 4-5 jaar geleden al duidelijk tijdens discussies over de ouderenzorg aan de VU in Amsterdam, waar Vereniging Het Zonnehuis een leerstoel heeft.

De uitkomst daarvan was: als we in de toekomst zorg aan ouderen willen bieden waarin de cliënt centraal staat, dan kunnen we dat als zorgaanbieders niet alleen. Wij hebben daar de conclusie uit getrokken dat we niet langer moeten wachten om de zorg op basis van dit uitgangspunt vorm te geven. Dus: als we een vraag krijgen van een cliënt, dan gaan we als partners – professionals, familie en vrijwilligers – sámen kijken hoe we de zorg rondom die vraag kunnen invullen. En overstijgt die vraag de financieringsgrens die door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt gesteld, dan kan dit maar 2 dingen betekenen:

  1. Dat de rest uit eigen middelen moet worden bij gefinancierd
  2. Dat de naasten van de cliënt een actieve rol moeten gaan spelen in de uitvoering van die zorg.’

De tijd nemen

Dat voor Mark Janssen het 2e de voorkeur geniet, mag duidelijk zijn. ‘Gelukkig zie je dat dit de laatste paar jaar iets gemakkelijker bespreekbaar wordt’, zegt hij. ‘Toch trekken we er enkele jaren voor uit om het echt vorm te geven, want dat doe je niet zomaar even. Je moet je personeel meenemen in deze verandering. We bieden daarbij bijvoorbeeld ook training in gespreksvoering, want de dialoog over hoe je samen de zorg kunt vormgeven komt niet vanzelf tot stand. Ook moeten we de procesverdeling goed opschrijven. Je bereikt niet met één e-mail dat iedereen het concept van de zorggemeenschap kent en weet hoe wij dat willen invullen. En we moeten mensen ook meenemen in de ontwikkeling dat het werk steeds flexibeler wordt en dat we dus niet iedereen een baan van 36 vastgelegde uren in de week kunnen bieden. Tot nu toe slagen we er nog wel in om mensen te vinden, al is dat moeilijker bij personeel op de hogere verpleegkundige niveaus.

Gedeelde verantwoordelijkheid

Waarmee we soms ook te maken hebben, is dat familieleden van de cliënt andere verwachtingen hebben. Hun mate van acceptatie van onze visie wisselt. Als het om een cliënt met dementie gaat, is het verhoudingsgewijs eenvoudiger. De zorg voor iemand die dementeert begint doorgaans thuis totdat de mensen in de directe omgeving het niet meer alleen aankunnen. Dat biedt direct een goed uitgangspunt voor een gesprek over gedeelde verantwoordelijkheid. De leukste reacties zijn natuurlijk die van naasten die zeggen: ik wist niet eens dat ik een bijdrage mócht leveren. Maar natuurlijk krijgen we na uitleg over onze visie ook wel eens de vraag of ons aanbod dan ook goedkoper is. In die gevallen kijken we – na inventarisatie van de wensen – wat vanuit de AWBZ mogelijk is en welk gat dan financieel overblijft. Dat gat kunnen veel mensen in financiële zin niet overbruggen, dus dan komt vanzelf de vraag aan bod wat zij zelf kunnen doen.’

Koers houden

Door veranderingen in wet- en regelgeving laat Mark Janssen zich inmiddels niet meer gek maken. ‘Ik respecteer het feit dat de regeltjes er zijn, maar het concept is er wel op gericht te voelen dat je er onafhankelijk van bent’, zegt hij. ‘Toen 2 jaar geleden werd gesproken over bezuinigingen in de AWBZ, raakten wij in de stress. Vervolgens kwam er een gedoogakkoord en kregen we er geld bij. Ook dat gaf stress, want toen konden we niet zo snel mensen vinden. Daaruit hebben we geleerd gewoon de lijn van de organisatie uit te zetten en ons niet voortdurend aan te passen aan de regels. De zorgvraag blijft toch hetzelfde.’

Behoud van waardige zorg

Zonnehuisgroep Vlaardingen zit in een veranderingsproces dat 5 à 6 jaar geleden begon, gericht op het behoud van waardige zorg. De beweegredenen hiervoor waren niet primair financieel. Het besef was ontstaan dat zorg aan de cliënt niet alleen door de zorgprofessional gegeven kan worden. Deze kan bijvoorbeeld per definitie niet de familieband met de cliënt overnemen. Dat betekent dat het noodzakelijk is dat er een nauwe samenwerking is tussen de professionele zorg en de sociale omgeving van de cliënt. De zorgprofessional levert daarin de (medische) zorg op maat. Eerst ontmoeten, dan dialoog, dan samenwerken.

Het veranderingsproces heeft niet zozeer geleid tot het aanpassen van de structuur van de organisatie, maar tot het aanpassen van de werkwijze die een cultuurverandering met zich meebrengt. Het model dat gebruikt wordt is dat van ontmoeten/dialoog/samenwerken, waarmee de omgeving van de cliënt betrokken wordt. Een kern van de werkwijze is OER (ondersteunen eigen regievoering). De medewerker is daarin open over de mogelijkheden, en ook over de grenzen in de wensen van de cliënt. Bij grenzen wordt gekeken naar alternatieven om wensen in te vullen.

Betrekken cliënt en omgeving

Een voorbeeld van het succes van de aanpak is locatie de Laurenburg, waar 21 appartementen plaats bieden aan cliënten tot 65 jaar met niet-aangeboren hersenletsel. Inmiddels worden er door externe partijen, zoals de Rabobank, regelmatig activiteiten georganiseerd. De omgeving van de cliënt werkt mee aan de organisatie van activiteiten. Dit leidt weer tot enthousiasme voor het organiseren van nieuwe activiteiten. Het is gegroeid tot een dynamisch geheel.

Visie in de praktijk

De aanpak van Zonnehuisgroep Vlaardingen heeft positieve externe effecten. De ervaring is dat samenwerking met (landelijke) partijen een positief effect heeft op het aantrekken van gekwalificeerd personeel. Bijvoorbeeld de medewerking aan een uitzending van Eén Vandaag en de samenwerking met de universitaire wereld leidt tot aanmeldingen bij de organisatie. De organisatie onderscheidt zich in de aanpak doordat zij daadwerkelijk visiegedreven is. Er heerst een positieve gedrevenheid, die niet per definitie op de financiering gebaseerd is. De organisatie is flexibeler geworden, omdat de cliënt en de omgeving meer en meer gewend raken zaken ook zelf te verzorgen.

Samenwerken met andere organisaties

Zonnehuisgroep Vlaardingen heeft een uitgebreide toolbox ontwikkeld voor het concreet invullen van ontmoeten/dialoog/samenwerken. Voor het invullen van OER zijn bestaande tools vertaald naar de situatie van Zonnehuisgroep Vlaardingen. De organisatie staat open voor samenwerking met andere organisaties (zij doet dit al met 2 partijen) en het beschikbaar stellen van tools. Daarbij is Zonnehuisgroep Vlaardingen op zoek naar de wederzijdse winst in de samenwerking.

Interview door Frank van Wijck.

Meer weten

Dossier(s)

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg