invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Blijf Groep: empowerment van cliënten én medewerkers

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

De visie is duidelijk, nu de vertaling naar de praktijk nog in alle facetten uitwerken. Dat is de status van het In voor zorg-traject dat bij Blijf Groep heeft gelopen, ‘Zichtbaar Sterk’, van februari 2015 tot juli 2016.

Blijf Groep is een organisatie die, in Noord-Holland en Flevoland, volwassenen en kinderen die te maken hebben met huiselijk geweld, ondersteunt en indien noodzakelijk opvangt. Blijf Groep is voortgekomen uit onder meer de Blijf van m’n Lijf huizen die 40 jaar geleden ontstonden. Maar veel is er veranderd sinds toen.

Aleid van den Brink is directeur-bestuurder; in de jaren ’80 begon ze als sociaal-pedagoog in een staffunctie bij een van de voorlopers van Blijf Groep, een crisisopvangcentrum. Toen waren de Blijf van m’n Lijf huizen nog horizontaal georganiseerde autonome organisaties voor ‘slachtoffers van vrouwenmishandeling’.

De omslag naar de huidige ‘hulpverlening om geweld in de gezinssituatie te stoppen’ is enorm, legt Van den Brink uit. 'Van solidariteit met de slachtoffers van geweld naar het stoppen van geweld in het gezin; essentieel is daarin de connectie met het gezin. Onze slagzin is dan ook: Veiligheid maak je samen.'

Positieve grondhouding

Van slachtoffers naar krachtige mensen; niet voor niets heet de basismethodiek die in de opvang inmiddels veel in gebruik is: ‘Krachtwerk’. Zo’n 75 procent van de vrouwenopvanginstellingen werkt met deze methodiek: een planmatige, integrale en krachtgerichte manier om vanuit een positieve grondhouding met maatschappelijk kwetsbare cliënten samen te werken aan verbetering van de kwaliteit van leven op alle levensdomeinen.

‘Empowerment’ is daarin een belangrijke term; Marleen Derks, inhoudelijk begeleider voor de begeleiders in alle methodieken van Blijf Groep en tevens intern projectleider van het In voor zorg-traject, verwoordt het eigentijds met de term ‘eigenaarschap’, want als mensen het eigenaarschap over hun leven terug hebben, zijn ze niet langer speelbal in gewelddadige situaties.

Dat eigenaarschap dat zo belangrijk is voor de cliënten van Blijf Groep, was echter minder aanwezig bij de medewerkers van de organisatie. Wie een goed idee had, was afhankelijk van de hiërarchie van de organisatie of er wat mee gebeurde, vertelt Derks. 'Een goed idee legde je neer bij de teammanager, die ermee naar het MT ging, waar het werd besproken. Als het oorspronkelijke idee uiteindelijk weer bij de medewerker terugkwam, kon het een heel andere vorm hebben gekregen dan de medewerker beoogde.' Zo was het bovendien een project ‘van boven’ geworden en dat was op zijn zachtst gezegd geen motivatie voor het zelf-oplossende vermogen van begeleiders.

Empowerment

Wat nodig was, was dezelfde empowerment van medewerkers als die bij cliënten wordt gestimuleerd. Om te beginnen met zelforganiserende teams. De laag teammanagers werd uit de organisatie gesneden; rapporteren doen de teamleden nu aan elkaar en vervolgens per team aan de managers primair proces. Werkvloer en MT hebben samen de kaders opgesteld. Een voorbeeld? Lianne Meijer, projectassistent van Zichtbaar sterk, noemt er enkele. 'Teams bepalen zelf wat voor mensen ze aannemen, maar het arbeidsvoorwaardengesprek doet de manager primair proces. Ander voorbeeld: ziekteverzuim regelen de teams zelf, maar langdurig zieken neemt personeelszaken over.'

Er zijn veel taken bij de teams belegd, die in het verleden door de teammanagers werden gedaan, vertelt maatschappelijk werker Sylvie Harten. Harten werkt vanuit de locatie in Alkmaar. Door die extra teamtaken ervaart zij een grotere betrokkenheid bij Blijf Groep als geheel en niet slechts bij haar eigen werk. 'Ik realiseer mij veel meer wat er bij de organisatie komt kijken, wat er allemaal speelt.' En vraagt een cliënt om ‘de manager te spreken’, dan zegt Harten dat ze het toch echt met haar moet doen.

Toch denkt Harten dat cliënten nog niet veel merken van de andere manier van werken binnen Blijf Groep. 'We zijn nog te kort zo bezig om structurele gevolgen voor de cliënt te ondervinden. Ik verwacht wel dat we op termijn meer samen met de cliënt naar oplossingen zullen zoeken voor vraagstukken waarmee zij worstelen. In het verleden ging ik daarmee naar de teammanager. Nu zal het zoeken naar een oplossing meer en meer bij mij en de cliënt zelf komen te liggen.'

Eigenaarschap in het werk ervaren

Daarmee zal ook krachtgericht werken nog iets meer van begeleider en cliënt samen zijn geworden. Niet meer alleen de methode waarmee de zorgprofessional de cliënt ondersteunt. Logisch eigenlijk, zegt projectleider Derks. 'Wie de cliënt wil ondersteunen in het eigenaarschap van zijn leven, moet dat eigenaarschap zelf ook ervaren in zijn werk.' Derks ziet op de werkvloer al veel verschillen met voorheen. Zo was het eerst bijvoorbeeld verplicht om 5 trainingen per jaar te volgen, die door de managers waren bedacht. Ook al had je die kennis al, je moest de trainingen volgen, zegt zij. 'Nu bepalen teams onderling aan welke kennis zij behoefte hebben en regelen dat. Wel houden we vast aan werken volgens de methodieken.'

Andere voorbeelden zijn er ook. Kinderwerkers die met elkaar een training volgden over traumaverwerking bij kinderen en een beleidsstuk schreven over hoe zij de opgedane kennis binnen Blijf Groep kunnen verspreiden. Of: het Pluspakket dat de organisatie aanbiedt voor cliënten die extra hulp nodig hebben, bijvoorbeeld vanwege een psychiatrisch verleden of een taalachterstand. Procesondersteuner Meijer: 'Met alle betrokkenen, waaronder de cliëntenraad, hebben we extra materiaal ontwikkeld. In het verleden was het ondenkbaar dat we een project als dit zo bottom-up zouden hebben uitgerold over de organisatie.'

Ook maatschappelijk werker Harten was betrokken bij de ontwikkeling van het Pluspakket. Ze zijn als team veel meer op oplossingen gericht dan voorheen, zegt zij. 'Dat is wel een parallel met de ondersteuning die wij cliënten bieden. Ik zie in het team nu ook onvermoede  talenten bovendrijven. Collega’s van wie je eerder niet zag dat ze ergens goed in zijn, simpelweg omdat die taken door de teammanager werden gedaan.' De kracht waarnaar zij op zoek zijn bij hun cliënten, zien zij nu ook intercollegiaal.

Op zoek naar de mensen die je nodig hebt

Overigens is er ook weerstand, legt Derks uit. Niet iedereen wil andere taken doen. “Sommige medewerkers willen alleen maar taakgericht werken, niet procesgericht. Op zich hoeft dat niet erg te zijn: als de één een grotere caseload op zich neemt, kan een ander teamlid een van de andere rollen innemen.” Bij de werving kan een team daar ook rekening mee houden, zegt Meijer: 'Je gaat als team op zoek naar mensen die je nodig hebt voor het vervullen van alle taken en processen die er zijn.'

Belangrijk voor de toekomst van Blijf Groep is om een deskundige partner van de verschillende gemeenten te zijn. Vraaggericht werken in plaats van aanbodgericht; datgene doen waar een wijk of regio behoefte aan heeft. Blijf Groep is immers de deskundige waar het huiselijk geweld betreft. Derks: “We moeten echt onze expertrol innemen en wat er speelt in de regio overbrengen aan ambtenaren opdat zij daar beleid op kunnen maken.”

Het bespreekbaar maken en doorbreken van huiselijk geweld is een specialisme, benadrukt Derks. 'Een sociaal wijkteam lost dat niet op; maar zij hebben wel een heel belangrijke signaalfunctie voor huiselijk geweld.' Blijf Groep gaat aantonen wat het effect is van hun dienstverlening. Er ligt nu een plan om na het beëindigen van een traject met een cliënt, effectmeting te doen van recidive; of de cliënt ook na een jaar geen ondersteuning meer nodig heeft. Het effect van de hulpverlening is belangrijk voor gemeenten. Zij zullen daar hun inkoop van zorg op afstemmen; het aanpakken van huiselijk geweld is een gemeentelijke taak.

Primaat bij primaire proces

Aleid van den Brink vindt het niet meer dan logisch dat Blijf Groep aansluit op de veranderende wereld, waarin zij voor hun financiering grotendeels afhankelijk zijn van de gemeenten. Maar dit verandertraject heeft Blijf Groep zelf ingezet, benadrukt zij. Door het zelforganiserende vermogen van de teams, komt het primaat bij het primaire proces te liggen. Niet een hiërarchische organisatie vormt het kader, maar de goed opgeleide professional; dat is voor Blijf Groep een duidelijk doel.

Cliënten mogen nog meer een leidende rol gaan innemen, zegt Van den Brink. 'Ervaringsdeskundigheid van cliënten gaat in de toekomst een belangrijkere rol innemen. Daar moet meer de nadruk op komen te liggen.' Wat betekent het primaat van het primaire proces voor haar eigen rol? 'Ik moet nu en dan wat meer op mijn handen gaan zitten. Ik wil graag snel vooruit, maar dat werkt niet altijd goed voor het primaire proces. Het is goed dat de teams nu een grotere rol hebben in waar Blijf Groep voor staat.'

Interview door Ellen Kleverlaan

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg