invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

DemenTalent kijkt naar wat mensen met dementie wél kunnen

Gepubliceerd op: | Laatst gewijzigd op:

In plaats van mensen met dementie zorgafhankelijk te maken, is het ook mogelijk de hen resterende talenten te benutten. Daphne Mensink ontwikkelde bij Zorggroep Apeldoorn en Omstreken DemenTalent, dat een groep mensen met dementie in Apeldoorn al ruim een jaar een zinvolle levensinvulling biedt. DAZ is nu in gesprek met andere gemeenten.

Op een zonnige dag in juli zitten 14 mensen aan de koffie in de schaduw van het karakteristieke pand van Radio Kootwijk. Op zich niets bijzonders, want in deze omgeving, het heidegebied bij Apeldoorn, zijn altijd mensen aan het fietsen of wandelen. Maar deze mensen zijn wel bijzonder. Op iemand van Staatsbosbeheer, een vrijwilliger zonder dementie en twee professionele begeleiders van Zorggroep Apeldoorn en Omstreken na zijn het allemaal mensen met beginnende dementie. De gemiddelde leeftijd is rond de 60 jaar, maar er is ook een man bij van 53. De man van Staatsbosbeheer legt uit welke taken voor vandaag op het programma staan. Vooral onderhoud van het heidegebied, maar ook wel ander onderhoudswerk zoals het schoonmaken en schilderen van de loodsen op het terrein. Ook is er een werkplaats voor timmerwerkzaamheden die voor de Zorggroep kunnen worden gedaan.

Ander aanbod nodig

Deze mensen verrichten hun werkzaamheden hier 2 keer per week. En dat is beter dan op de dagbesteding zitten, zegt een van hen. ‘Daar vragen ze alleen maar aan je wat het voor je betekent om langzaam je geheugen kwijt te raken. Nou, dat heb je na 3 keer wel gezien.’ Ook de traditionele dagbestedingactiviteiten die op zulke plaatsen worden aangeboden – sjoelen, biljarten, bingo – sluiten niet aan bij wat deze mensen willen, of bij wat ze nodig hebben om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen blijven functioneren.
‘Je krijgt jongere mensen gewoon niet binnen voor de geijkte vormen van dagbesteding’, zegt Daphne Mensink, en als voormalig leidinggevende van een afdeling dagbesteding weet zij waarover ze spreekt. Haar leidinggevende zag dit ook en besefte dat ontwikkeling van een ander aanbod nodig was. Ga maar eens praten met Staatsbosbeheer, zei hij tegen Mensink, en schrijf een plan. Ze vertelt: ‘Rond diezelfde tijd sprak ik met een man die heel open was over zijn eigen dementie. Hij kon door zijn ziekte niet meer werken als scheidsrechter, maar hij had een goed alternatief gevonden door jonge kinderen te coachen. Hij genoot ervan om op deze manier toch nog met voetbal bezig te kunnen zijn.’ Samen met hem richtte ze zich op het project dat nu onder de naam DemenTalent (externe link) vorm heeft gekregen.

 DemenTalent

De kracht van mensen benutten

Het eerste DemenTalent project, in Apeldoorn, loopt inmiddels ruim een jaar. ‘De kern ervan is de kracht van mensen met beginnende dementie te benutten door naar hun talenten te kijken en hen uit te nodigen als vrijwilliger aan het werk te gaan’, zegt Mensink, ‘door uit te gaan van wat ze wél kunnen in plaats van wat ze niet meer kunnen. Het is veel beter om mensen actief te houden dan om ze meteen de zorg in te trekken en taken van ze over te nemen. Ze buiten de zorg houden is niet alleen goedkoper, het is ook veel beter voor die mensen zelf. We merken dat hier heel goed, wat we hier met hen bereiken hadden we in de dagbehandeling nooit voor elkaar gekregen. Dit doet wat met mensen, ze zien er enorm naar uit om hier 2 dagen per week actief te zijn. Buiten deze 2 dagen om organiseren we ook nog lunchbijeenkomsten waarin ze met elkaar kunnen praten over hoe ze met hun voortschrijdende dementie omgaan en van waaruit we begeleid wandelen aanbieden. Zo houden we deze mensen actief. We bieden ze een gevulde week en dat helpt hen om langer op verantwoorde wijze thuis te blijven wonen.’

Talenten zorgvuldig bepalen

Mensink maakte de overstap van werken in de zorg naar DAZ om het gedachtegoed van DemenTalent verder uit te werken. DAZ is een kenniscentrum voor vernieuwing binnen de ouderenzorg, dat zich voornamelijk richt op moderne dementiezorg. Het begeleidt veel landelijke projecten op het gebied van dementie en geeft ook trainingen over het aanboren van het lerend vermogen bij mensen met dementie.

Na Apeldoorn is DAZ inmiddels ook met andere gemeenten in gesprek over DemenTalent. Eenvoudig is het niet altijd om de doelen te bereiken die DAZ voor ogen staat. Dit heeft vooral te maken met vooroordelen, maar ook deels met het bepalen van de talenten die mensen met dementie nog hebben. ‘Dat is moeilijk en we moeten dat absoluut verder ontwikkelen’, erkent Mensink, ‘want anders wordt DemenTalent een veredelde dagbesteding waar ook mensen terechtkomen die er niet in passen. We maken onder andere gebruik van onderdelen van het Edomah-programma (externe link) maar we moeten dit specifiek voor onze doelstellingen nog verder uitwerken.’

DemenTalent4

Tegenwicht bieden tegen vooroordelen

Aan die uitwerking besteedt DAZ veel aandacht. Tegenwicht bieden tegen de vooroordelen over dementie is moeilijker. ‘Die zijn legio’, zegt Mensink. ‘Om te beginnen is er natuurlijk de bestaande situatie: mensen met dementie worden weggestopt. Het gevolg hiervan is dat ze zich niet geaccepteerd voelen in de samenleving en zelf ook vluchten. In de tweede plaats merken we dat nog heel aanbodgericht gedacht wordt. Als we DemenTalent onder de aandacht brengen, krijgen we nogal eens de reactie: “We hebben die en die vacature voor vrijwilligerswerk, kijk maar of er iemand is die daarin past”. Zo werkt het dus niet, je moet juist uitgaan van de mensen. Verder leidt de manier waarop DemenTalent is ingericht tot verantwoordelijkheidsvragen. Een deel van de mensen die twee keer in de week naar Radio Kootwijk gaat, wordt daar via AWBZ-vervoer naartoe gebracht. Maar je ziet op steeds meer plaatsten in het land dat vrijwilligers bereid zijn vervoer te regelen. En nog mooier is natuurlijk als iemand na oefening gewoon zelfstandig op de fiets kan komen. Wij willen niet zo bang zijn, we vinden dat je verantwoorde risico’s moet durven nemen. Juist door samen te werken op de heide, houden deze mensen elkaar in de gaten. Natuurlijk is er ook toezicht en natuurlijk moet hen ’s ochtends eerst verteld worden welke taken die dag van hen worden verwacht, maar dan kunnen ze beslist nog heel veel zelf. Dat moet echter nog wel even landen bij de zorgaanbieders. En dan is er natuurlijk ook nog het vooroordeel dat de mensen die we inschakelen voor DemenTalent werk doen dat eigenlijk door betaalde krachten hoort te gebeuren. Onzin natuurlijk, want de werkzaamheden die wij voor Staatsbosbeheer doen, worden altijd door vrijwilligers gedaan.’

Alternatieven bieden

De kern van wat Mensink vertelt is: mensen op een verantwoorde manier zo lang mogelijk uit de zorg houden. ‘En dat kan ook’, zegt ze, ‘als je maar een alternatief biedt. Archipel in Eindhoven biedt al veel dagbesteding buiten het huis. Je ziet ook dat de mogelijkheden hiertoe worden benut bij mensen met een verstandelijke beperking. Een van de vrouwen die nu via DemenTalent in Radio Kootwijk actief is, komt uit het onderwijs. Toen dat werk niet meer lukte, heeft ze nog geruime tijd geholpen op een kinderdagverblijf. Zo zijn er heel veel mogelijkheden. Is iemand bijvoorbeeld niet meer in staat de actualiteit bij te houden maar weet hij heel veel over de Tweede Wereldoorlog, zet hem dan voor de klas.’

Toch ziet Mensink de meeste mogelijkheden in werken in groepen. ‘Ik geloof heel erg in de kracht van de groep omdat mensen elkaar daarin versterken’, zegt ze. ‘In Oss bijvoorbeeld zijn we nu bezig om te kijken of we DemenTalent wijkgericht kunnen opzetten. In Hilversum zoeken we naar mogelijkheden om mensen vrijwilligerswerk bij de omroep te laten doen, omdat dit voor velen van hen een vertrouwde omgeving is. Gemeenten zijn enthousiast voor zulke oplossingen, ze vinden dat die passen in de participatiegedachte. Maar het mooiste is natuurlijk dat de mensen om wie het gaat er gelukkig van worden. Een van de mensen die bij DemenTalent in Radio Kootwijk actief is zei laatst tegen me: “Ik heb de echte wereld weer gezien sinds ik hier werk”. Daar gaat het om.’

Interview door Frank van Wijck

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg