invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Cordaan: wonen en zorgen vanuit één visie

Gepubliceerd op:

De Amsterdamse zorgaanbieder Cordaan heeft een integrale visie op dementiezorg ontwikkeld. Medewerkers gaan op een andere manier werken en anders kijken naar de zorg voor hun cliënten. Ook de locaties worden aangepast aan de leefsituatie van deze mensen. Dit betekent niet dat overal ineens locaties op de begane grond met een tuin beschikbaar zijn, maar je kunt natuurlijk wel de tuin naar binnen halen.

‘Heel basaal gesteld komt het erop neer dat de cliënt goede zorg moet krijgen. Zo simpel is het natuurlijk ook.’ Hannie van Schutterhoef, directeur V&V van Cordaan, hoeft niet lang na te denken over de vraag of alle gesprekspartners bij een ronde tafeldiscussie over zorg voor mensen met dementie het snel met elkaar eens waren over hoe die zorg het best kan worden vormgegeven. Die zorg kan het best integraal worden vormgegeven, is het kortste antwoord. Daarover waren het bestuur, de behandelaars, de medewerkers en de cliëntenraad aan die ronde tafel het inderdaad snel eens. Cordaan is  een  grote organisatie, deels extramuraal en deels intramuraal actief, en ontstaan uit meerdere fusies. ‘Het was dus echt wel zaak om tot één gezamenlijk gedragen visie te komen over hoe we de zorg voor mensen met dementie het best vormgeven’, zegt Van Schutterhoef.

5 hoofdlijnen

Die visie kwam er. En die betreft het hele scala van vroegsignalering tot de intensieve zorg aan het levenseinde. ‘Het doel van die visie is helder’, zegt Van Schutterhoef, ‘zorgen dat iedereen die bij dementiezorg betrokken is de zorg levert op basis van dezelfde uitgangspunten en de kennis met elkaar deelt, zodat de cliënt één vloeiende lijn ervaart in alle stappen die het proces van dementiezorg kent. En: zorgen dat we die zorg leveren op basis van de actuele wetenschappelijke inzichten over goede dementiezorg. We weten dat wetenschappelijke kennis niet altijd de praktijk haalt. Daarom is het Ben Sajet Centrum opgericht: een “werkplaats” waar wetenschap en praktijk elkaar ontmoeten.’

Van visie naar implementatie

Maar een visie ontwikkelen is één ding, de implementatie is vers 2. Expert dementie Annemiek Verhoeven zegt hierover: ‘Cordaan kent 13 locaties die helemaal of grotendeels zijn afgestemd op dementiezorg. Die hebben ieder hun couleur locale, zoals iedere wijk in Amsterdam een eigen bewonerssamenstelling kent. Op al die locaties wordt goed werk geleverd, maar niet per se op alle plaatsen met dezelfde focus op de individuele cliënt met zijn levensverhaal, normen en waarden. En dat was nu net wat we op basis van onze visie wel wilden bewerkstelligen. We zijn dus met medewerkers, cliënten en familie in gesprek gegaan: wat gaat goed en moet dus behouden blijven en wat moet en kan anders. Op basis hiervan kun je samen bepalen wat je als organisatie kunt bijdragen  om het beste in medewerkers naar boven te halen. Het gaat soms om kleine zaken, soms om kennis en bewustwording. We realiseren ons erg goed dat dit spannend is voor medewerkers, omdat het vraagt om veranderbereidheid, waarbij oude gewoontes losgelaten worden en nieuwe ervoor in de plaats komen. En dat in combinatie met al zoveel andere veranderingen die er zijn in de zorg. Dat is zowel aan de orde voor de medewerkers in de thuiszorg als in de verpleeghuizen. De samenhang tussen thuis, dagbesteding en de overgang naar 24 uurs zorg is intensiever en noodzakelijker geworden.

Aandacht voor de locaties

Eén conclusie die Cordaan trok in het veranderproces is heel belangrijk: niet alleen de mensen doen er toe, ook de locaties. Een kritische blik op de locaties waarin Cordaan dementiezorg geeft, gaf veel inzicht. Ariane van Dijk, van Cordaan huisvesting: ‘Natuurlijk wil je feitelijk voor alle bewoners een woning op de begane grond met een tuin. We zitten hier echter wel in Amsterdam, dus dat is echt iets voor de lange termijn. Dit betekent echter nog niet dat we niets kunnen doen om de woningen beter te laten aansluiten bij de zorg die mensen met dementie nodig hebben. En dat is ook een heel mooie manier om de beoogde verandering vorm te geven natuurlijk, want je maakt het er heel concreet mee. Een andere kleur op de muur of ander meubilair doet al heel veel. Niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de medewerkers.’

Herkenbaarheid voor de bewoners

Cordaan ontwikkelde een raamwerk voor de gewenste aanpassing van de gebouwen, gebaseerd op al bestaand onderzoek – onder andere van Vilans – naar de gebouwde omgeving voor mensen met dementie. Expert dementie Hugo van Waarde vertelt: ‘Hieruit kwam een lijst met items die vanuit het perspectief van de cliënt belangrijk zijn. De kern is herkenbaarheid, ankerpunten bieden voor iemand wiens geheugen niet meer zo goed functioneert. Heldere oriëntatiepunten creëren, de toiletten markeren met duidelijke pictogrammen, duidelijke routes maken.’

De kern, stelt Van Dijk, is aansluiten bij de zintuigen van de mens: geur, kleur, tast. Ze vertelt: ‘Heel belangrijk is ook dat we hebben ingezet op kleinschalig wonen en zelf koken. De medewerkers verdwijnen dan niet in een kantoor, maar zijn gewoon in de keuken of de huiskamer. Ze hebben overzicht en het geeft de bewoners rust dat ze zichtbaar zijn. Een gebouw ademt niet uit zich zelf, het gaat pas leven als je er gebruik van maakt. Daarvan zijn we ons veel bewuster geworden.

We zijn ook in oktober 2014 een onderzoeksproject gestart met het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie op het gebied van interieur en dementie. Hierbij zijn medewerkers van de locaties betrokken, interieurontwerpers en wetenschappers. In het verleden was er vaak geen samenwerking tussen disciplines als ideeën werden ontwikkeld. Dan werd bijvoorbeeld gekozen voor verlichting die de sfeer geeft van dag- en nachtlicht, maar dan stonden die lampen gewoon de hele dag aan omdat het te complex was om ze te bedienen. In het kader van het onderzoeksproject maken we nu mock-ups waarin we mensen met dementie laten samenwerken met mensen van buiten de zorg, om te kijken wat op het gebied van inrichting het beste werkt. Echt heel bijzonder. ’

Tuinen aan tafel

Ondertussen gebeurt al heel veel om de locaties een vriendelijker uitstraling te geven voor de bewoners. Annette Bos van huisvesting Cordaan geeft een treffend voorbeeld: ‘Mensen met dementie kunnen niet altijd zomaar naar buiten, dus zijn we gestart met “Tuinen aan tafel”. Kleine plantenbakjes die een bewoner veilig op schoot kan nemen en waarin hij kan tuinieren. Bewoners vinden die plantenbakjes zo leuk dat ze er al stickers met hun naam op gaan plakken. We gebruiken ook cd’s met vogelgeluiden in een speciaal daarvoor ingerichte tuinkamer. Aanpassingen hoeven dus niet altijd bouwkundig omvangrijk te zijn, je kunt gewoon de bestaande ruimte slim gebruiken. De opwarmtrolleys ombouwen tot kleine rijdende tuinen bijvoorbeeld.’

Ook op andere fronten vindt ontwikkeling plaats. Voor alle medewerkers is een e-learning programma dementie ontwikkeld. Dat was er al voor de intramurale zorg en de thuiszorg, maar die programma’s stonden los van elkaar. Nu zijn ze geïntegreerd. Iedere medewerker die met mensen met dementie werkt, is verplicht dit programma te volgen en krijgt later de ruimte om zich te verdiepen. Ook wordt aandacht besteed aan de levensverhalen van bewoners. Van Schutterhoef: ‘De visie op dementie en de huidige implementatie daarvan is geen statisch geheel. De nieuwe inzichten, op gebied van wetenschap en ICT worden daar waar het kan en zinvol is erbij betrokken.’

De looptijd van het traject dat Cordaan nu is ingegaan, is tot eind 2016, zegt Van Schutterhoef. ‘Het is wennen voor de medewerkers’, zegt ze. ‘Een voorbeeld: we hebben een mooie, nieuwe locatie in de Banne in Amsterdam Noord, zeer geschikt voor mensen met dementie. Heel mooi is dat je ziet dat een bewoner daar nu een andere bewoner helpt als die de weg naar zijn eigen kamer kwijt is. Dat doet kleinschaligheid, dan zien we dat we goed bezig zijn. Op het gebied van huisvesting kunnen we van alles bedenken, maar het zijn de mensen die het doen.’
 
Interview door Frank van Wijck

Meer weten

Dit interview maakt deel uit van een interviewserie over dementiezorg. Lees ook de andere interviews!

 

Tags

In voor zorg-deelnemer

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg