invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Leren participeren voor toekomstbestendige zorg

Gepubliceerd op:

Zorgorganisaties geven de participatie van ouderen graag de ruimte. Toch weten ze vaak niet goed hoe ze de inbreng van hun cliënten het beste structureel kunnen organiseren. Binnen het Nationaal Programma Ouderenzorg zijn de afgelopen jaren diverse initiatieven ontwikkeld die ouderen ondersteunen, die zorgen voor gericht onderwijs en die zorgprofessionals helpen bij het verlenen van vraaggerichte zorg.

'Maak ouderen medeverantwoordelijk voor de zorg die zij krijgen' - Dit is een van de duidelijke statements van de ouderenorganisaties CSO, NFU en ZonMw, die samenwerken binnen het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO). Zij schrijven dit in de visie over een toekomstbestendige ouderenzorg, die ze in 2012 publiceerden. Eensgezind zijn ze in hun visie over wat nodig is om de zorg op koers te houden: verander de cultuur en de structuur van de ouderenzorg in een richting die ouderen zelf wensen en betrek hen daar actief bij.

Koersen op zelfmanagement

NPO-programmacoördinator Carla Bakker van ZonMw: ‘Deze visie gaat uit van eigen regie en zelfmanagement van ouderen. En roept ook op tot verdere actie: laat de ervaringen, die ouderen helpen om de touwtjes zo lang mogelijk in handen te houden, niet verloren gaan. En maak gebruik van de expertise op het gebied van geïntegreerde zorg, welzijn en wonen die binnen het NPO is opgebouwd. Op die manier kun je onnodige zorg voorkomen en de gewenste ondersteuning bieden.’

Lastig te organiseren

Het NPO ziet participatie van ouderen als een belangrijk aspect van de zeggenschap die ouderen nodig hebben om invloed uit te oefenen op hun zorg en ondersteuning, vertelt Bakker: ‘Om langer zelfstandig te blijven functioneren, thuis of in een zorgorganisatie als zelfstandig wonen niet meer mogelijk is.’ Een mooi statement en streven. Maar hoe krijg je ouderen zover dat ze echt gaan participeren in het vormgeven van hun eigen zorg en daadwerkelijk invloed krijgen?

Langzaam veranderen

Dat zorgorganisaties daarmee worstelen, bleek tijdens het In voor zorg-congres op 27 mei 2013 over veranderingen in de langdurige zorg. Onderwerp aan de dialoogtafel van het NPO: het organiseren van participatie. Deelnemers wisselden van gedachten over de manier waarop ouderen zelf betrokken kunnen worden bij zorgprogramma's en projecten.

Tijdens het dialoogtafelgesprek ging het vooral over het 'hoe', vindt de programmacoördinator terugkijkend. Uitkomst van de dialoog was dat er veel verschillen zijn in participatiebehoeften van ouderen en dat het daarom zinvol is eventuele veranderingen in dat kader heel geleidelijk door te voeren. De aanwezige zorgprofessionals en beleidsmakers waren bang dat te snel veranderen kan zorgen voor een verschil tussen de behoeften van cliënten en het zorgaanbod.

Ruimte maken

Participatie van ouderen lijkt op papier gemakkelijker te regelen dan in de weerbarstige praktijk. Toch hebben partijen binnen het NPO de afgelopen jaren diverse initiatieven ontwikkeld op dit gebied, zo vertelt Bakker. ‘Deze projecten maken een actieve rol van ouderen mogelijk. Ook helpen zij zorgprofessionals om de inbreng van ouderen ruimte te geven. Bijvoorbeeld via scholing over participatie en door een nieuwe manier van werken.’

Krachtig cliëntenperspectief

Ouderen participeren op verschillende manieren in de acht regionale netwerken van het NPO. Deze inbreng versterkt de resultaten van de projecten en programma’s en leidt tot een algehele verbetering van de ouderenzorg. Het overkoepelend project 'Krachtig Cliëntperspectief in het Nationaal Programma Ouderenzorg' ondersteunt ouderen bij het vormgeven van hun inbreng. CSO voert het project uit in samenwerking met Zorgbelang Nederland. Inmiddels heeft het geleid tot het praktische handboek 'Participatie voor ouderen in zorg- en welzijnsprojecten', dat ouderen kan helpen om beter te participeren in projecten en programma's.

Meedenken over kwaliteitscriteria

Een ander belangrijk initiatief binnen het NPO is het project dat CSO samen met Zorgbelang Nederland, Pharos en ouderenorganisaties NOOM is gestart voor het ontwikkelen van zorg en welzijn vanuit ouderenperspectief. De betrokken partijen werken via bureauonderzoek, focusgroepen met ouderen en discussie met andere stakeholders aan kwaliteitscriteria voor de zorg. Het gaat om criteria die vanuit het perspectief van ouderen handvatten geven voor het verbeteren van de kwaliteit van leven van ouderen. Een project dat ouderen letterlijk laat participeren omdat ze meedenken over welke kwaliteitscriteria de prioriteit krijgen.

De interactie met zorgprofessionals bij vraaggericht werken

Maar het gaat niet alleen over de inbreng van de oudere zelf. Ook de interactie met de zorgprofessionals die de zorg vormgeven krijgt aandacht binnen het NPO. Dat gebeurt bijvoorbeeld in projecten die gericht zijn op het ontwikkelen van methoden voor vraaggericht werken. In dat kader promoveerde Sarah Robben, arts in opleiding tot klinisch geriater in het UMC St Radboud, op een onderzoek naar een betere samenwerking tussen hulpverleners van kwetsbare ouderen. Verpleegkundigen en ouderenadviseurs bleken vooral positief over methoden die de wensen van thuiswonende kwetsbare ouderen helpen bepalen. Deze methoden helpen hen om beter inzicht te krijgen in wat de oudere belangrijk vindt. Robben deed haar onderzoek rond het Zorg en Welzijn Info Portaal  (ZWIP), een virtuele plek voor het uitwisselen van informatie voor ouderen, hun mantelzorgers en hulpverleners.

Participeren kun je leren

NPO-programmacoördinator Bakker realiseert zich dat er nog een hoop moet gebeuren. ‘Ruimte voor eigen inbreng en participatie van cliënten is relatief nieuw in de zorg. Daarom is ook in het onderwijs aandacht nodig om cliënten daadwerkelijk handvatten voor meer eigen regie te geven.’ Als voorbeeld noemt ze het NPO-onderwijsproject 'Zorgregie en Seniorenkracht: regiebehoud en betekenisvol leven met zorgzwaartepakketten (ZZP’s)'. Binnen dit project is speciaal lesmateriaal ontwikkeld voor studenten en professionals, inclusief ondersteunend materiaal voor docenten en opleiders. Dit helpt verzorgenden om keuze- en regiemogelijkheden voor bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen te bespreken en te realiseren. Inmiddels heeft dit programma geleid tot een online beschikbaar scholingsprogramma voor huidige en toekomstige verzorgenden.

Binnen het NPO zijn alle deelnemende organisaties het erover eens: bewust ruimte blijven maken voor participatie moet de basis zijn van een ouderenzorg die past bij de zorg nu én in de toekomst. Carla Bakker: ‘De inbreng van ouderen is cruciaal bij het daadwerkelijk verbeteren van de ouderenzorg. Omdat je niet kunt beslissen over ouderen zonder hen daarbij actief te betrekken.’

Meer weten


 

Dossier(s)

Tags

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg