invoorzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

Ondersteuning bij veranderingen in de langdurige zorg.

Presentatie Annemarie van Dalen: medewerkers en cliënten in zorgorganisaties écht leidend laten zijn

Gepubliceerd op:

Annemarie van Dalen is organisatie-antropoloog. Haar boek ‘Zorgvernieuwing’ gaat over een visie op anders organiseren. Zij beschrijft organiseerpatronen die passen in een nieuw tijdsgewricht, waar de vraag van de cliënt en regelruimte van professionals centraal staan.

Tijdens de bijeenkomst 'Cliënt en professional leidend in de GGZ. Herstelgerichte visie als basis voor nieuwe organisatievormen' ging Annemarie hier dieper op in en sprak zij met de deelnemers over wat het betekent om medewerkers en cliënten echt leidend te laten zijn in zorgorganisaties.

Zorgvernieuwing

Aanleiding voor het onderzoek dat Annemarie heeft gedaan, lag in de opmerking die zij van veel zorgverleners hoorde: “wij doen ons werk eerder ondanks, dan dankzij de organisatie”. Startvragen voor het onderzoek waren voor haar:

  • Wat is er in zorgorganisaties gebeurd dat we zo ver van de inhoud en de bedoeling zijn geraakt?
  • Zijn er organisaties die het lukt om hun manier van organiseren zo vorm te geven dat deze ondersteunend is aan het beantwoorden van de zorgvraag van cliënten?
  • Wat kunnen we hiervan leren voor het organiseren van zorg in deze tijd?

Annemarie onderzocht twee innovatieve zorgorganisaties: Esdégé-Reigersdaal en Buurtzorg Nederland.

New Public Management

Allereerst geeft Annemarie antwoord op haar eerste onderzoeksvraag: hoe komt het dat we zo ver van de inhoud verwijderd zijn geraakt? Dat komt door de manier van denken over managen en organiseren die we in Nederland de laatste 25 jaar gebruiken: het New Public Management.

Binnen deze manier van organiseren is er een scheiding tussen ‘denkers’ en ‘doeners’. Uitvoerende professionals krijgen geen vertrouwen, maar worden gestuurd en gecontroleerd. Prestatie-indicatoren verworden van middel tot doel op zich. De focus op controle, beheersing en standaardisatie gaat ten koste van ruimte voor maatwerk, zelfdenkend vermogen van zorgverleners en focus op de specifieke vraag van de cliënt.

Nieuwe organiseerpatronen

Een leidende rol voor cliënt en professional vraagt dus om een andere manier van organiseren. Je kunt een probleem namelijk niet oplossen binnen de denkwijze die het heeft veroorzaakt.
Annemarie heeft 5 organiseerpatronen ontdekt en beschreven:

  • betekenis maken
  • handelingsruimte organiseren
  • lokaal plannen
  • coördineren door visie en vertrouwen
  • institutioneel ondernemen

Het is vooral de samenhang tussen deze patronen die maakt dat deze manier van organiseren werkt. In een aantal organisaties leidt het tot een hoge cliënt- en medewerkerstevredenheid.

Betekenis maken

Organisaties die succesvol zijn, hebben een ‘grounded vision’, die iedere medewerker van de organisatie in zijn eigen woorden kan benoemen. Binnen deze visie staat niet alleen de cliënt centraal. de visie beschrijft ook de opvattingen over wat goede zorg is. De kern van ‘betekenis maken’ is het vertalen van de visie in alles wat de organisatie doet. In alle besluiten, in al het beleid, in keuzes voor een werkwijze, een registratiesysteem, of het aannemen van personeel.

Handelingsruimte organiseren

Als je wilt dat zorgverleners eigenaarschap over hun eigen werk hebben, dan moeten ze verantwoordelijk zijn voor het organiseren van de zorg, maar ook voor het organiseren van hun eigen werk. Dat betekent dat ze heel brede taken hebben met een bijbehorend budget, zodat ze kunnen doen wat nodig is.
Mensen werken het liefst binnen een omgeving waarin zij zelf oplossingen kunnen formuleren. Maar als organisatie moet je dan ook diversiteit willen omarmen en ruimte bieden om ‘zelf het wiel uit te vinden’. Dit stelt ook eisen aan de werkwijze en houding van ondersteunende diensten.

Lokaal plannen

Bij het creëren van handelingsruimte, zijn lichte en open gestructureerde systemen ondersteunend. Met 20% van de regels kun je 80% van het werk op een goede manier uitvoeren. Systemen kunnen de werkelijkheid namelijk nooit dekken. De kunst is om de kaders en regels zo eenvoudig mogelijk te houden. Niet meer regelen dan strikt noodzakelijk is. Vaak wordt er in dergelijke organisaties meer verantwoording afgelegd dan elders, maar op een heel andere manier: betekenisvol, persoonlijk en met nadruk op wat de toegevoegde waarde is van je eigen handelen voor de cliënt.

Coördineren van visie en vertrouwen

Vertrouwen is het goedkoopste coördinatie-mechanisme. Als je medewerkers vertrouwt, heb je minder tijd en geld nodig om hen te controleren. Vertrouwen betekent niet dat je ervan uitgaat dat er nooit  iets misgaat. Je kiest er alleen voor om te organiseren op de 90% die waarschijnlijk goed gaat. Geef je je organisatie vorm gebaseerd op de 10% van de mensen die er misschien de kantjes vanaf loopt? Of ga je uit van de 90% die gedreven is om het goede te doen en zich aan afspraken te houden? Deze organisaties maken veel meer gebruik van ‘normatieve controle’ gebaseerd op toewijding en afspraken over ‘zo doen wij het hier’.

Institutioneel ondernemen

Deze manier van anders organiseren staat in contrast met de eisen die gemeenten, financiers en inspecties stellen aan zorgorganisaties. Succesvolle organisaties zien dan ook het belang van ‘institutioneel ondernemen’: ruimte maken voor eigen werkwijzen en daar legitimiteit mee verkrijgen. Dat betekent dat bestuur en staf zo nu en dan een buffer moeten vormen tussen de binnen- en de buitenwereld. Niet als vanzelfsprekend de externe eisen vertalen naar binnen, maar eigen systemen voor kwaliteit en verantwoording ontwikkelen, die passen bij de eigen visie. Vanuit die visie soms burgerlijke ongehoorzaam zijn, is volgens Annemarie, aan te bevelen.

Verslag door Damiët Kuin

Meer weten

Dossier(s)

Tags

In voor zorg! is een programma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Vilans, Kenniscentrum voor langdurige zorg